Wereldkaarten gedrukt tussen 1800 en 1899: schoolatlassen, thematische kaarten van planten, dieren en het kompas, en negentiende-eeuwse facsimile’s van middeleeuwse wereldkaarten. Elke kaart is gerestaureerd naar een bibliotheekscan met genoemde bron en klaar om te printen op 300 dpi.
De wereld op kaarten uit de 19e eeuw
Rond 1800 waren de meeste kustlijnen bekend — de kaart van Wallis uit dat jaar toont al New South Wales en Botany Bay — al was het binnenland van Afrika op de kaart van Emma Willard uit 1839 nog grotendeels leeg. Daarom gingen wereldkaarten andere dingen tonen: waar het kompas naar wees, in de declinatiekaarten van Hansteen; waar planten en vogels leven, in Johnstons Physical Atlas van 1848; de routes naar de goudvelden van Californië, op Burrs kaart uit 1850; hoeveel emigranten in 1858 de oceanen overstaken, in Minards stroomkaart; welke geneesmiddelen uit welk land kwamen, op Barbers farmaceutische kaart uit 1870.
De eeuw speelde ook met de kaart. Wallis verkocht zijn wereldkaart uit 1800 in stukken gezaagd als legpuzzel van 54 stukjes; Stieler legde de twee halfronden over elkaar om de antipoden te tonen; en in 1893 drukte Orlando Ferguson een kaart van een vierkante, stilstaande aarde, met op elke hoek een engel. Het was ook de grote tijd van de facsimile: Jomard in Parijs, Konrad Miller in Stuttgart en Joachim Lelewel gaven middeleeuwse en Arabische wereldkaarten opnieuw uit, en die negentiende-eeuwse drukken staan hier naast de originele bladen.
Kaarten uit de 19e eeuw in deze collectie
- Wallis, 1800, de puzzelkaart; The World van Arrowsmith, omstreeks 1807, “naar de ontdekkingen en waarnemingen van de jongste reizen”; Sherwood, Neely en Jones, 1810; en twee kaarten ondertekend door vrouwen, Mary Van Schaack (1811) en Elizabeth Knight (omstreeks 1816).
- Wetenschappelijke kaarten: Hansteens declinatiekaarten en declinatie- en inclinatiekaarten, omstreeks 1807; Johnstons plantengeografie van 1845 en 1848 en zijn zoögeografie van 1848; Minards emigranten van de wereld in 1858; en Barbers farmaceutische kaart, 1870.
- Kaarten van de geschiedenis en de oudheid: de wereld van Emma Willard uit haar wereldgeschiedenis, 1839; d’Anvilles Orbis veteribus notus (1811), Macpherson (1818) en Tanner (1826).
- Stielers planigloob van de antipoden, 1816; Burrs routes naar Californië, 1850; Bartholomews Britse Rijk in één overzicht, jaren 1850; de planisfeer van Drioux (omstreeks 1867) en de planisfeer van Vivien de Saint-Martin (1873); en Fergusons vierkante en stilstaande aarde, 1893.
- Facsimile’s: Jomards mappae mundi van Leipzig, Turijn en Higden; Millers platen van 1895 — de Psalterkaart, de Beatuskaarten Paris II en Turijn, de Hiëronymuskaarten van Azië en Palestina, en de Sawley-kaart; Lelewels wereld van al-Istakhri uit 1852, met het zuiden boven; en Bomsdorffs facsimile uit 1872 van een zestiende-eeuwse Italiaanse wereldkaart.
Na de 18e eeuw
Wie uit de 18e eeuw komt, ziet het verschil in de lege plekken: de Stille Oceaan is in kaart gebracht, de oostkust van Australië is getekend, en wat nog onbekend is, zoals het binnenland van Afrika, wordt eerlijk leeg gelaten. De middeleeuwse facsimile’s zijn ook per onderwerp gegroepeerd bij mappae mundi en middeleeuwse kaarten.
Een kaart uit de 19e eeuw kiezen en afdrukken
De formaten lopen van 28 cm voor het kleinste Jomard-facsimile tot 106 cm voor Fergusons platte aarde; de meeste originele bladen drukken scherp af tot 40–75 cm. Thematische kaarten zoals die van Johnston, Minard en Barber hebben kleine letters en lange legenda’s, dus ze lezen het best op 60 cm of meer. Op Millers lichtdrukken verschijnt de kleur van de handschriften als grijstonen. Bij elke kaart staat het grootste formaat waarop het blad bij 300 dpi scherp afdrukt.
Vragen
Hoe zag een wereldkaart er in 1800 uit?
In omtrek al dicht bij die van vandaag. De kaart van John Wallis uit 1800 toont al New South Wales en Botany Bay aan de oostkust van Nieuw-Holland, en de Stille Oceaan staat na de reizen van Cook vol eilandnamen. Wat openbleef, waren de binnenlanden — vooral Afrika, op de kaart van Emma Willard uit 1839 nog grotendeels leeg.
Waarom staan middeleeuwse kaarten onder de 19e eeuw?
Omdat deze bladen in de negentiende eeuw werden gedrukt. De lithografieën van Jomard uit 1842–1862, de atlas van Lelewel uit 1852 en de lichtdrukplaten van Konrad Miller uit 1895 geven wereldkaarten weer die eeuwen eerder werden getekend. U koopt een gerestaureerde scan van dat gedrukte facsimile, en bij elke kaart staan het origineel en de uitgave vermeld.
Hoe groot kan ik een wereldkaart uit de 19e eeuw afdrukken?
Van 28 cm voor de kleinste Jomard-bladen tot 106 cm voor de kaart van Ferguson, op 300 dpi; de meeste originele bladen gaan tot 40–75 cm. Het grootste scherpe formaat staat bij elke kaart, berekend uit de scan en nooit uit een opschaling.
Andere eeuwen: 16e eeuw · 17e eeuw · 18e eeuw · Alle oude wereldkaarten