Oude wereldkaart — Italienische Weltkarte, facsimile Bomsdorff 1872
Omschrijving
Een oude wereldkaart met de route van Magellaan, in een Leipzigs facsimile uit 1872
Deze oude wereldkaart is een kopie die in 1872 in Leipzig werd gemaakt, en de Duitse titel onder de rand zegt wat ze toont: Italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts mit dem Schiffskurs der ersten Erdumsegelung, een Italiaanse wereldkaart uit het midden van de 16e eeuw met de koers van het schip van de eerste reis om de aarde. De beschrijving van de eigenaar, het Leibniz-Institut für Länderkunde in Leipzig, noemt Otto von Bomsdorff als maker en beschrijft een gekleurde kaart van 30 × 20 cm, zonder schaal, met weergegeven reliëf.
Wie haar drukte
Onder de rand staat links: “O. v. Bomsdorff’ geogr. lith. Anstalt, Leipzig”, een geografische lithografische werkplaats die ook een blad van de stadsplattegrond van Carl Kanitz uit 1880 drukte. Rechts: “Verein von Freunden der Erdkunde, Leipzig”, het genootschap van vrienden van de aardrijkskunde in de stad. In welke publicatie de kaart verscheen, zegt de beschrijving niet.
De geograaf Oscar Peschel, auteur van een geschiedenis van het tijdperk der ontdekkingen (1858), aanvaardde in 1871 de nieuw ingestelde leerstoel aardrijkskunde aan de Universiteit Leipzig. Een artikel van hem met bijna dezelfde titel, Ueber eine italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts, staat zonder datum in de catalogus van de INAF-bibliotheken in Italië. Geen van beide beschrijvingen verbindt het met dit blad.
Wat de kaart toont
De beschrijving noemt het Italiaanse origineel niet. Maar wat het blad toont, komt overeen met hoe de Library of Congress en de Morgan Library de wereldkaart beschrijven in de handgetekende atlassen van Battista Agnese, een Genuese kaartmaker die tussen 1536 en 1564 in Venetië werkte: een ovale wereld, rondom twaalf windkoppen en de route van de reis van Magellaan. In de atlas van de Library of Congress staan de windkoppen voor “de twaalf klassieke winden waaruit de moderne kompasrichtingen zijn voortgekomen”; de route van Magellaan is getekend “in puur zilver dat later is aangeslagen”, en een tweede route, van Cádiz naar Peru over de landengte van Panama, in goud. De Leipzigse kopie drukt de reis om de wereld als een blauwe lijn en de route naar Peru als een fijne donkere lijn.
Volgens Britannica voer de expeditie van Magellaan (1519–1522) om Zuid-Amerika, door de naar hem genoemde zeestraat en over de Stille Oceaan; Magellaan werd in april 1521 op de Filipijnen gedood, en één schip voer verder westwaarts naar Spanje en voltooide de eerste reis om de wereld. Op deze kaart loopt de blauwe lijn vanuit Spanje de Atlantische Oceaan af, door de zeestraat, over de Stille Oceaan naar de Molukken en via Kaap de Goede Hoop terug.
Waar u op het blad op kunt letten
- Aan de zuidpunt van Zuid-Amerika de zeestraat met het opschrift el streto di ferdinãdo de magallanes.
- De Molukken staan er twee keer op, aan beide randen van het ovaal: maluche in sule in het westen en maluche in het oosten, omdat de route aan de ene rand de kaart verlaat en aan de andere terugkomt.
- De woorden langs de blauwe lijn: per andar (om te gaan) naar de Molukken in de Stille Oceaan, di tornar (om terug te keren) ervandaan in de Indische Oceaan en nog eens in de Atlantische Oceaan.
- Twee kleine eilanden op het Stille-Oceaangedeelte van de route, ilhas delos tuburones en y. d. s. paulo.
- Twaalf windkoppen met Latijnse namen, onder meer SEPTEMTRIO·VEL APARCTIAS·, de noordenwind bovenaan.
De atlassen van Agnese werden met de hand gemaakt: de Library of Congress telt er eenenzeventig bewaarde, elk met een versie van deze ovale kaart, en de John Carter Brown Library, die er een bezit, spreekt van “70 of meer”. Dit blad is een gedrukte kopie van zo’n kaart, drie eeuwen later gemaakt.
Alles op dit blad: volledige beschrijving
Alle opschriften op het blad
Wij hebben het blad gelezen op onze scan in volle resolutie. De opschriften staan letter voor letter, met de hoofdletters, punten en regelovergangen van het blad (een schuine streep markeert een nieuwe regel); waar het Latijn of Italiaans niet vanzelf spreekt, volgt een vertaling tussen [vierkante haken]. Wat wij niet konden lezen, schrijven wij niet uit. Binnen het ovaal noemen wij de cirkels, de routes en een keuze uit de duidelijkere namen.
- Onder de rand, midden: Italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts mit dem Schiffskurs der ersten Erdumsegelung. [Italiaanse wereldkaart uit het midden van de 16e eeuw met de koers van het schip van de eerste reis om de aarde]
- Onder de rand, links: O. v. Bomsdorff’ geogr. lith. Anstalt, Leipzig. Onder de rand, rechts: Verein von Freunden der Erdkunde, Leipzig.
- Boven de rand, rechtsboven: 13.
- Windkoppen, met de klok mee vanaf boven: SEPTEMTRIO·VEL / APARCTIAS· [noordenwind]; AQVILO·VEL·BO / REAS·; CECIAS·APELIOTES; rechts, ondersteboven, SVBSOLA / NVS [oostenwind]; VVLTVRNVS·EVRO; EVRONOTVS·, met de eerste O klein en verhoogd; onderaan AVSTER en NOTVS, met het woord ertussen afgekort [zuidenwind]; LIBONOTVS·EVRO / AVSTER·; AFRICVS·VEL·LIBVS·; links FAVONIVS / VEL·ZEPHI / RVS· [westenwind]; CAVRVS·CORVS·VEL / LAPIX·SI·VIGESTES·; CIRCIVS·, gevolgd door een tweede naam in twee regels die eindigt op AS·, deels onleesbaar.
- Cirkels: circulus articus, tropicus cancri, aeq noctialis [evenaar], tropicus capricorni, circulus antarticus; de keerkringen, de evenaar en de poolcirkels zijn rood getrokken.
- Langs de blauwe route: in de Stille Oceaan, ondersteboven, per andar … maluche [om te gaan … naar de Molukken]; in de Indische Oceaan en nog eens in de Atlantische Oceaan di tornar … maluche [om terug te keren … van de Molukken]. De woorden ervoor en ertussen zijn in lopend schrift geschreven en deels onleesbaar.
- Amerika: iucatan, spagnola, panama, peru, caxamalcha, mundus / nouus [Nieuwe Wereld], rio delaplata, el streto di ferdinãdo / de magallanes [de zeestraat van Ferdinand Magellaan]; in de Stille Oceaan ilhas delos tuburones [haaieneilanden] en y. d. s. paulo [eiland van Sint-Paulus]; langs de fijne donkere lijn van het Caribisch gebied richting Panama uiazo di peru [reis van Peru], de eerste letters onleesbaar.
- Afrika en Azië: c. d. bona sperãza [Kaap de Goede Hoop], indicũ mare [Indische Oceaan], tapro / bana, calecut, bengala; aan de linkerrand maluche in sule [de Molukken], aan de rechterrand maluche boven een tweede regel die eindigt op sule, de eerste letter onduidelijk, en verder omlaag ciuitas na een woord dat wij niet kunnen lezen.
Wat op het blad zelf niet klopt: de noordenwind heet SEPTEMTRIO, niet zoals in het klassieke Latijn Septentrio, en de noordpoolcirkel circulus articus. CECIAS·APELIOTES voegt twee klassieke windnamen samen in één opschrift, net als LIBONOTVS·EVRO / AVSTER·. De Molukken staan aan beide uiteinden van het ovaal, omdat de route de kaart aan de ene rand verlaat en aan de andere weer binnenkomt. De beschrijving vermeldt dat de kaart geen schaal heeft, en er is er ook geen gedrukt.
Uitgaven en andere bekende exemplaren
- Leibniz-Institut für Länderkunde, Leipzig — dit exemplaar. Beschrijving zoals gepubliceerd bij de scan op Wikimedia Commons (door ons team gelezen op 9 oktober 2026; Commons kon in deze ronde met onze zoekmiddelen niet opnieuw worden geopend): maker Otto von Bomsdorff; Leipzig, 1872; “1 Kt. : kolor. (30 x 20 cm)”; zonder schaal; titel onder het kaartveld; “13” rechtsboven; reliëf weergegeven; CC0 1.0. Er is geen signatuur opgegeven.
- In de beschrijvingen die wij konden openen, vonden wij geen ander gecatalogiseerd exemplaar van dit blad. Geen enkele beschrijving noemt een uitgave, een staat of een reeks waartoe het blad behoort.
Catalogusvermeldingen en bronnen
Catalogusvermelding van dit exemplaar: Wikimedia Commons-bestand “Italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts mit dem Schiffskurs der ersten Erdumsegelung.jpg”, aangeleverd door het Leibniz-Institut für Länderkunde; zonder signatuur. Verwant: catalogus van de INAF-bibliotheken, record 98597, Peschel, “Ueber eine italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts”, zonder datum, bezit OAMI, signatuur MI.102.840.1.
Bronnen voor de geschiedenis en deze beschrijving: Library of Congress, “Agnese Atlas” (essay over de General Atlases); The Morgan Library & Museum, pagina over de atlas van Battista Agnese; John Carter Brown Library, pagina over de Agnese-atlas; Britannica, “Ferdinand Magellan”; Neue Deutsche Biographie en Allgemeine Deutsche Biographie, “Peschel, Oscar”; museum-digital: sachsen, Stadtgeschichtliches Museum Leipzig, stadsplattegrond van Kanitz, blad 12 O (S/37/2003).
Dit exemplaar
De scan toont het volledige blad, 5232 × 3626 pixels, met brede marges. De kaart is gekleurd: groen land met bruine bergen, blauwe rivieren, rode stadstekens, een blauwe routelijn en windkoppen met bruin haar in blauw-witte wolken. Het papier is verkleurd. De rechterrand is op meerdere plaatsen ingescheurd, bij de rechterbenedenhoek ontbreekt een stuk, en in de marges zitten vouwen en kleine vlekjes.
Onder de titel staat links een zwart stempel Geographisches Institut der Karl-Marx-Universität Leipzig; rechts een violet stempel met Seminar en d. Universität, waarvan het eerste woord en de plaatsnaam deels onleesbaar zijn. Daartussen in rood potlood IV 37. Boven de rand rechtsboven staat een korte notitie in blauw potlood en naast het violette stempel een potloodteken, beide onleesbaar. Het violette stempel raakte de rechterbenedenhoek van de kaart; in ons bijgesneden bestand is die hoek hersteld met papier van hetzelfde blad.
Uw bestand
| Origineel | Italienische Weltkarte aus der Mitte des 16. Jahrhunderts mit dem Schiffskurs der ersten Erdumsegelung, Otto von Bomsdorff, Leipzig, 1872; gekleurd, kaart 30 × 20 cm |
| Scan | volledig blad 5232 × 3626 px; de kaart binnen de bijgesneden rand 3580 × 2552 px |
| Afdrukformaat bij 300 dpi | de kaart wordt tot 30 cm afgedrukt, het volledige blad met marges tot 44 cm |
| U downloadt | zes ZIP-archieven: volledig blad, bijgesneden, 3:2, 4:3, 5:4 en ISO A |
| In elk archief | één JPEG van 300 dpi, het restauratiepaspoort als PDF, een READ ME |
Zo drukt u af
- Druk af op 300 dpi in het hierboven genoemde formaat en laat de drukker het bestand niet opschalen.
- Kies het archief met de verhoudingen van uw lijst, zodat er niets wordt bijgesneden of vervormd.
- Vraag om mat fine-artpapier, afgedrukt in sRGB met automatische beeldverbetering uit.
- Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.
Bron en rechten
De scan komt van het Leibniz-Institut für Länderkunde in Leipzig en is op Wikimedia Commons gepubliceerd met een CC0 1.0-verklaring (publiek domein). De beschrijving geeft geen signatuur. Het drukkersadres noemt een lithografische werkplaats, maar de beschrijving noemt de drukmethode niet, dus wij doen dat ook niet. Een bibliotheekstempel die de rechterbenedenhoek van de kaart raakte, is uit het bijgesneden bestand verwijderd en vervangen door papier van hetzelfde blad; in het bestand van het volledige blad blijven de bibliotheekstempels, een aantekening in rood potlood en potloodnotities in de marges staan. Een TIFF-master zit niet in het pakket. Catalogusrecord: Wikimedia Commons →
Vragen
Wat krijg ik precies na betaling?
Zes ZIP-archieven, elk met één JPEG van 300 dpi, een restauratiepaspoort als PDF en een READ ME. Ze verschillen alleen in de uitsnede.
Is dit een kaart uit de 16e eeuw?
De kaart die ze weergeeft wel: de titel noemt haar een Italiaanse wereldkaart uit het midden van de 16e eeuw. Het blad zelf werd in 1872 in Leipzig gedrukt, en dat blad krijgt u.
Hoe groot kan ik haar afdrukken?
De kaart binnen de rand is aan de lange zijde 3580 pixels. Bij 300 dpi wordt ze tot 30 cm afgedrukt, even groot als de 30 × 20 cm die de beschrijving voor de kaart opgeeft; het volledige blad met marges tot 44 cm.
Wie tekende de originele kaart?
De beschrijving zegt het niet. De ovale vorm, de twaalf windkoppen en de route van Magellaan komen overeen met de wereldkaarten in de atlassen van Battista Agnese zoals de Library of Congress en de Morgan Library ze beschrijven, maar geen enkele beschrijving die wij openden noemt het gekopieerde handschrift.
Kenmerken
- Duits
- Italiaans
- Latijn
Bijlagen
Beoordelingen
Geen beoordelingen gevonden
Meer kaarten uit de 19e eeuw
-
Oude wereldkaart 1873 — Vivien de Saint-Martin, Mercator
-
Oude wereldkaart 1870 — Barber, Pharmaceutical Map
-
Oude wereldkaart ca. 1867 — Drioux, Planisphère
-
Oude wereldkaart 1858 — Minard, emigranten van de wereld
-
Oude wereldkaart 10e eeuw — Istakhri en Ibn Hawqal, Lelewel 1852
-
Oude kaart van de platte aarde 1893 — Ferguson, Square and Stationary Earth
