Stara mapa świata — turyńska mappa mundi, faksymile Jomarda
Opis
Stara mapa świata: turyńska mappa mundi w faksymile Jomarda
Świat na tym arkuszu to koło otoczone Oceanem, ze wschodem u góry. Tam Adam i Ewa stoją na wąskiej belce, a obok Ewy wąż owija się wokół słupa. Morze Śródziemne spada od środka jako prosty pas wody, wypełniony małymi prostokątnymi wyspami, a w czterech rogach nagie postacie wiatrów siedzą okrakiem na workach i dmą w rogi.
Kartka nad mapą głosi No 57 XIIe siècle, a opis biblioteczny nazywa tablicę [Mappemonde de Turin]. Enciclopèdia Catalana opisuje mapę świata z Beatusa turyńskiego, rękopisu dzieła Beatusa z Liébany, jako okrągłą, z czterema głównymi wiatrami jadącymi w rogach na nadmuchanych skórach, z Adamem, Ewą i wężem w raju oraz z czwartym kontynentem według tekstu Izydora; datuje rękopis najwcześniej na około 1100 rok i przytacza pogląd, że skopiowano go w Gironie. Mapa na arkuszu ma te same cechy, choć ani opis, ani arkusz nie podają nazwy rękopisu.
The History of Cartography wywodzi duże mapy Beatusa, z których zachowało się czternaście, od zaginionego pierwowzoru z lat 776–86 i za ich główną cechę uznaje czwarty kontynent za oceanem, cytując jego legendę z rękopisu turyńskiego: mają tam mieszkać Antypodzi. Tu legenda biegnie w górę prawego brzegu i zaczyna się od Extra tres aūt partes orbis quarta pars trans oceanum. Jerozolima, Ihrlm, to tylko nazwa u stóp mons synai; na mapie nie narysowano żadnego miasta.
Sam arkusz wydrukowano w XIX wieku jako tablicę Les monuments de la géographie, w których Edme-François Jomard (1777–1862) publikował dawne mapy w faksymile w wielkości oryginałów. Bibliothèque nationale de France nazywa go pierwszym kustoszem działu map utworzonego w 1828 roku w Bibliotece Królewskiej w Paryżu. Według Royal Geographical Society of South Australia pierwszy zeszyt atlasu ukazał się do 1842 roku, a kolejne do 1862. Opis genewski notuje „Dessin de Jomard” oraz Paris, Duprat, [18--?]; w polu daty ma 1800, co powtarzamy w cechach bez zmian.
Na co zwrócić uwagę na arkuszu
- Adam i Ewa na belce u góry, wąż owinięty wokół słupa obok Ewy, pod nimi mons carmelus.
- Postacie wiatrów w rogach, każda okrakiem na worku i dmąca w róg, obok drugi, długi pierścieniowany tubus; dwie dolne postacie są odwrócone głową w dół.
- Morze Śródziemne z czternastoma ramkami wysp, z których tylko sześć ma nazwy, wśród nich Samo insula i Corsico insula.
- Ihrlm u stóp mons synai, a pod spodem BABILONIA wypisana wzdłuż wody.
- Legenda czwartej części świata w górę prawego brzegu, a obok długa notka o Nilu zaczynająca się od Fluuius nilus.
- W klinie w prawym górnym rogu gens Amazona fertur habitasse [mówi się, że mieszkał tu lud Amazonek].
David Woodward przypisuje Jomardowi w tym samym tomie konkurencyjny atlas faksymiliów z trzydziestoma średniowiecznymi mapami świata. Rękopis znajduje się w Turynie, gdzie w 1904 roku spłonęła biblioteka; badacze przywołani przez Enciclopèdia Catalana różnią się co do tego, czy kodeks ucierpiał.
Wszystko o tym arkuszu: pełny opis
Wszystkie napisy na arkuszu
Mapa naśladuje średniowieczne pismo książkowe, które łączy majuskułę uncjalną z minuskułą. Nazwy podano litera w literę, wielkimi literami tam, gdzie używa ich arkusz, długie s jako s; litera pod kreską skrótu zachowuje kreskę (aūt). Wewnątrz koła wymieniono tylko wyraźniejsze nazwy, a długie legendy przytoczono tylko w zakresie pewnego odczytu.
- Górny margines, drukiem: MONUMENS DE LA GÉOGRAPHIE, Publiés par M. Jomard. Po prawej, na naklejonej kartce: No 57, liczba czerwona, i XIIe siècle. [dwunasty wiek]. Prawy górny róg: blada notatka ołówkiem zaczynająca się od 12 oraz atramentem liczba zaczynająca się od 1. z literą I, odczytane niepewnie.
- Nad kołem: numer tablicy 1.
- Pas Oceanu u góry: insula i Crisa & algure insula.
- Raj i Wschód: Adam, Ewa i wąż, bez nazw; wokół nich Armenia, mons caucasus, mons carmelus, IOR, SYDON, DAN i MESOPOTANIA.
- Azja, lewa górna część: litery A S I A rozrzucone między górami; ARENOSA, Capado-cia w dwóch wierszach, Calcedonia, Frigia, Pamphilia, ASIA MINORE i DESER-TA.
- Bliski Wschód: mons synai nad dwoma szczytami, Ihrlm [Jerozolima] u ich stóp, ASCALONES, IVDEA, BABILONIA; ANTIOCHIA i mons Arabie na dwóch kolejnych szczytach; mare ru-brum [Morze Czerwone].
- Prawa górna część, w polu w kształcie klina: notka kończąca się słowami in hac regio-ne gens Amazona fertur habitasse [mówi się, że w tej krainie mieszkał lud Amazonek], jej pierwsze słowa odczytane niepewnie; obok napis kończący się na india.
- Prawa strona: długa legenda o Nilu, zaczynająca się od Fluuius nilus i kończąca na arenosa & ethiopie.
- Prawy brzeg, za pasem wody, legenda czwartej części: Extra tres aūt partes orbis quarta pars trans oceanum interior est … z antipodes i ostatnim słowem pdūtur [poza trzema częściami świata jest czwarta część, za oceanem; mają tam mieszkać Antypodzi].
- Europa, lewa dolna część: wiersz zaczynający się od hic CAPVT, ostatnie słowo odczytane niepewnie; SARMATI, Germania, DARDANIA, MACEDONIA, Thesalonica, Constantinopoli, Aquileia, Suebi, francia, Gallia Belgia, Gallia lugdunensi, montes GALLIARVM, TOLOSA, GALLECIA, RAVENNA, SALERNA, BENEBENTI, Roma, NARBONA, Cesar augusta, BETICA; litery EVROPA rozrzucone w dół lewej strony.
- Afryka, prawa dolna część: GARAMANTES, GETULI, Abentante, montes ATLANTES i owalne jezioro z napisami LA i cus po obu stronach.
- Morze Śródziemne: Coor insula, Samo insula, Sicin, Corsico insula, TASSIS i ERS / S; osiem z czternastu ramek jest pustych.
- Pas Oceanu po lewej i u dołu: tile insula, ramka zaczynająca się od tancu, odczytana niepewnie, Brita-nia insula, Sco-tia insula, a wzdłuż wewnętrznej krawędzi SCI IACOBI APLI [świętego Jakuba Apostoła]; trzy ramki w prawej dolnej części są puste.
- Cztery postacie wiatrów w rogach nie mają nazw.
Arkusz i jego opisy nie zgadzają się w trzech miejscach. Kartka podaje XII wiek, a opis genewski ma 1800 w polu daty i [18--?] w adresie wydawniczym. Ten sam opis podaje jako język włoski, choć każda nazwa na mapie jest łacińska. A MESOPOTANIA pisana jest przez N. Jerozolima, Rzym i Konstantynopol występują tylko jako nazwy, bez żadnego rysunku miasta.
Wydania i inne znane egzemplarze
- Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/57: ten egzemplarz, opublikowany w e-rara z oznaczeniem Public Domain Mark, DOI 10.3931/e-rara-91525. Rekord DOI podaje tytuł Monuments de la géographie ou Recueil d’anciennes cartes européennes et orientales … / [Mappemonde de Turin], jako twórcę [s.n.], oraz notuje „1 carte ; 36 x 36 cm”, „Dessin de Jomard” i „Paris : Duprat, [18--?]. - 13”; w polu roku wydania ma 1800, a kod języka to włoski.
- Bibliothèque nationale de France: Les monuments de la géographie … publiés en fac similé de la grandeur des originaux par M. Jomard, Paris, Duprat, [1846-1862], jeden tom w wielkim folio. Rekord wymienia egzemplarze, m.in. w dziale map (GE CC-1232, dwa egzemplarze oprawne, jeden w Réserve; GF 912.22 JOMA m, tablice w tece), w Société de Géographie (FOL-SG D2-83 i D2-83 (BIS)) oraz w Arsenale (FOL-NF-10149). Pojedynczych tablic nie wymienia.
- Royal Geographical Society of South Australia: egzemplarz atlasu, który Towarzystwo opisuje jako ręcznie kolorowane tablice litograficzne; jako oficjalną datę dzieła podaje 1854, pierwszy zeszyt do 1842 i kolejne do 1862. Ten opis dotyczy jego egzemplarza.
- Armand d’Avezac, Inventaire et classement raisonné des „Monuments de la géographie”, Paris, E. Donnaud, 1867; odnotowany w bibliotekach francuskiego Ministerstwa Obrony.
- Rękopis: Turyn, Biblioteca Nazionale Universitaria, I.II.1, w The History of Cartography ze starą sygnaturą D.V.39; monografia Jima Siebolda o tej mapie podaje karty 38v–39 i 39 × 27,5 cm oraz datuje ją na pierwszą ćwierć XII wieku, a jego lista kodeksów Beatusa podaje karty 45v–46, 372 × 296 mm i rok 1150; obie informacje się nie zgadzają. Ani opis genewski, ani arkusz nie wskazują tego rękopisu jako wzoru Jomarda.
- Żaden z tych rekordów nie wymienia stanów tablicy. Daty się różnią: 1800 w polu daty opisu genewskiego i [18--?] w adresie wydawniczym, [1846-1862] w Bibliothèque nationale de France, 1842–1862 dla zeszytów według Royal Geographical Society of South Australia.
Hasła katalogowe i źródła
- e-rara (Bibliothèque de Genève), DOI 10.3931/e-rara-91525, odczytany przez DataCite; samej strony e-rara nie udało się otworzyć.
- Bibliothèque nationale de France, catalogue général, rekord FRBNF40701189.
- David Woodward, „Medieval Mappaemundi”, The History of Cartography, tom 1, rozdział 18.
- Enciclopèdia Catalana, Catalunya romànica, „Beatus de Torí (Girona)”.
- Jim Siebold, monografia o turyńskiej mapie Beatusa, myoldmaps.com.
- World History Commons, „The Turin Beatus Map of the World”.
- Bibliothèque nationale de France, „Edme-François Jomard (1777-1862) et l’aide aux voyageurs”.
- Royal Geographical Society of South Australia, „Jomard Atlas 1854”.
Ten egzemplarz
- Niekolorowany druk na kremowym papierze; tytuł serii wydrukowano na lewym górnym marginesie, numer tablicy na kartce naklejonej po prawej.
- Na arkuszu nie widać linijki drukarza ani litografa.
- Prawy dolny róg arkusza jest ścięty ukośnie i widać tam mały trójkąt tła.
- Przez arkusz biegną blade pionowe linie, a na marginesach leżą małe ciemne punkty.
- Części postaci wiatru w prawym dolnym rogu narysowano tylko kropkowanym konturem.
- Przy restauracji wyrównano ton papieru; drukowanych linii nie dotykano.
Państwa plik
| Oryginał | Edme-François Jomard, Les monuments de la géographie, Paris: Duprat, [18--?]; tablica [Mappemonde de Turin], w opisie 13; 36 × 36 cm; Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/57 |
| Skan | cały arkusz 4468 × 4482 px; mapa w ramce kadrowania 3395 × 3245 px |
| Wydruk przy 300 dpi | mapa drukuje się do 28 cm, cały arkusz z marginesami do 37 cm |
| Do pobrania | sześć archiwów ZIP: cały arkusz, przycięty, 3:2, 4:3, 5:4 i ISO A |
| W każdym archiwum | jeden JPEG w 300 dpi, paszport restauracji w PDF, plik READ ME |
Jak drukować
- Arkusz jest niewielki: proszę drukować go w 300 dpi w podanym wyżej rozmiarze i nie pozwolić drukarni powiększać pliku.
- Proszę wybrać archiwum o proporcjach ramy i zamówić matowy papier fine art, sRGB, bez automatycznej korekcji.
- Gdzie wydrukować: drukarnie w pobliżu i sprawdzone ceny laboratoriów internetowych.
Źródło i prawa
Plik powstał ze skanu Bibliothèque de Genève opublikowanego w e-rara, sygnatura BGE Musée cartogr. 1/57, DOI 10.3931/e-rara-91525, z oznaczeniem Public Domain Mark. Biblioteka prosi, by przy reprodukcjach podawać autora, miejsce i DOI: Edme-François Jomard, Bibliothèque de Genève, 10.3931/e-rara-91525. Opis nie podaje techniki druku ani kolorystyki. Ton papieru wyrównano; drukowanych linii nie dotykano. Prawy dolny róg arkusza jest ścięty ukośnie, więc w ramce kadrowania widać mały trójkąt tła. W pakiecie nie ma pliku TIFF. Opis w katalogu: e-rara (Bibliothèque de Genève) →
Pytania
Jak duży wydruk mogę zrobić?
Mapa do 28 cm na dłuższym boku przy 300 dpi, cały arkusz z marginesami do 37 cm — z własnej rozdzielczości skanu, bez powiększania.
Czy to średniowieczny rękopis?
Nie. To XIX-wieczne faksymile z atlasu Jomarda, przedstawiające mapę świata, którą kartka nad nią datuje na XII wiek. Opis nazywa ją mapą turyńską; ani opis, ani arkusz nie podają nazwy rękopisu.
Dlaczego w cechach jest rok 1800?
Opis biblioteczny podaje 1800 w polu daty i [18--?] w adresie wydawniczym; według Royal Geographical Society of South Australia pierwszy zeszyt atlasu ukazał się do 1842 roku, a kolejne do 1862. Powtarzamy datę z opisu i nie dodajemy własnej datacji.
Dlaczego wschód jest u góry?
Według The History of Cartography wszystkie duże mapy Beatusa są zorientowane na wschód. Tu raj z Adamem i Ewą znajduje się u góry koła.
Kim są postacie w rogach?
To cztery główne wiatry. Enciclopèdia Catalana opisuje je na mapie turyńskiej jako jadące na nadmuchanych skórach; na tym arkuszu każda postać siedzi okrakiem na worku i dmie w róg, a dwie dolne są odwrócone głową w dół.
Specyfikacja
- Łacina
Załączniki
Opinie
Nie znaleziono opinii
