Stara mapa świata ok. 1190 — Sawley, faksymile Millera 1895, tabl. 13
Opis
Stara mapa świata z Mappaemundi Millera, 1895
Raj leży na szczycie świata, pod słowem ORIENS, czyli wschód. Pod nim, w otoczonym murem obszarze na dalekiej północnym wschodzie, widnieje napis Gog et ma gog gens immunda, „Gog i Magog, naród nieczysty”, a w pobliżu Sycylii wir Charybdy zwija się w spiralę obok Scylli. Ta tablica jest kolotypią mapy z Sawley, angielskiej mapy świata z XII wieku, przechowywanej w Corpus Christi College w Cambridge, MS 66. Konrad Miller wydrukował ją jako Tafel 13 w części atlasowej, Heft II, dzieła Mappaemundi: Die ältesten Weltkarten (Stuttgart, 1895), pod podpisem Mappamundi des Heinrich von Mainz, in Cambridge.
Metropolitan Museum of Art, które pokazało mapę na wystawie Pen and Parchment w 2009 roku, podaje jako miejsce powstania Anglię, prawdopodobnie Durham, około 1190 roku: „Stworzona przez dwunastowiecznego angielskiego mnicha, była pierwszym obrazem w książce zwanej Imago Mundi”, encyklopedii świata autorstwa Honoriusza z Autun (Honorius Augustodunensis). Księga nosi zapis Liber Sancte Marie de Salleia, czyli jest księgą cysterskiego opactwa Sawley w Yorkshire, a na słabo widocznym górnym wierszu tej tablicy nadal można odczytać jego ostatnie słowa, de salleia. Opis z Parker Library mówi o owalnej mapie z czterema aniołami w całej postaci, ze złotymi nimbami.
Miller znał ją pod starszą nazwą, jako mapę świata Henryka z Moguncji, a The History of Cartography (1987) nadal używa tej nazwy w nagłówku jednego z rozdziałów: „Henry of Mainz to Richard of Haldingham (ca. 1100–1300)”. Paul Harvey badał ją już pod obecną nazwą w artykule „The Sawley map and other world maps in twelfth-century England” (Imago Mundi, 1997).
Rękopis jest ważny także ze względu na tekst. Natalia Petrovskaia nazywa Corpus Christi 66 jednym z „tylko dwóch wczesnych świadectw pierwszej wersji Imago Mundi, powstałej w 1110 roku”, i tym, które zachowuje tekst kompletny. W opracowaniu z 2019 roku poświęconym angielskim mapom świata Alfred Hiatt omawia dowody na to, że mapa jest spokrewniona z mappa mundi, którą biskup Hugon de Puiset zapisał katedrze w Durham. Należy do rękopisów arcybiskupa Matthew Parkera, które trafiły do Corpus Christi College w 1574 roku.
Konrad Miller (1844–1933) był księdzem katolickim, który wykładał nauki przyrodnicze w Realgymnasium w Stuttgarcie; od 1895 roku wydawał Mappaemundi, czyli mapy świata chrześcijańskiego średniowiecza (Neue Deutsche Biographie). Przypis pod tą tablicą odsyła do Heft III, gdzie znajduje się opis oraz przerysowana przez Millera wersja mapy, Tafel 2.
Na co zwrócić uwagę na arkuszu
- paradisus na górze, pod ORIENS, otoczona murem wyspa na wschodnim krańcu świata.
- Wieża babel, narysowana w kondygnacjach, tuż poniżej Media inferior.
- ierusalem z budowlą zwieńczoną kopułą, poniżej bethleem oraz krainy plemion, Beniamin, Simeon, IVDA; na północy dwa źródła opisane jako fons ior i fons dan.
- W Egipcie trzy budowle o okrągłych dachach nad słabo widocznymi słowami horrea ioseph, czyli spichlerzami Józefa; w pobliżu templum iovis, świątynia Jowisza, oraz głowa ptaka obok słowa basiliscus.
- scilla i caribdis, dwa niebezpieczeństwa cieśniny, obok Sicilia.
- W północno-zachodnim narożniku długa wyspa Britannia insula, obok niej hibernia, a na stałym lądzie parisius i rotom; dalej na północ cyno cephales, ludzie o psich głowach.
Opracowanie z 2019 roku omawia ją obok angielskich map świata następnego stulecia, wśród nich mapy psałterzowej z około 1262 roku i mapy z Hereford z około 1300 roku. Miller poświęcił mapie z Hereford osobną część, Heft IV serii, a mapę z Sawley umieścił wśród mniejszych map świata w Heft III.
Wszystko o tej tablicy: pełny opis
Wszystkie napisy na arkuszu
Drukowane wiersze tablicy podajemy w całości. Na rękopiśmiennej mapie wymieniamy według obszarów nazwy, które z pewnością da się odczytać na tym skanie, przy czym wschód znajduje się u góry: północ jest po lewej, południe po prawej, a zachód na dole. Powszechne znaki skrótu zostały rozwinięte (egiptus, sancti, dimidia tribus); fl dla fluvius, m dla mons i c dla ciuitas pozostawiono tak, jak na arkuszu. Wielkie i małe litery odpowiadają arkuszowi. Długie s oddano jako s, a słów, których nie potrafimy odczytać, pominięto.
- Górny margines, drukowany: Miller, Mappaemundi II. po lewej, Tafel 13. po prawej.
- Dolny margines, drukowany: Mappamundi des Heinrich von Mainz, in Cambridge. [Mapa świata Henryka z Moguncji, w Cambridge.] oraz (C.C.C. LXVI.) 12. Jahrh. [XII wiek]; w prawym dolnym rogu Dieselbe Karte restituiert in Mappaemundi Heft III, Tafel 2. [Ta sama mapa w rekonstrukcji w Mappaemundi Heft III, tablica 2.] oraz Beschreibung in Mappaemundi Heft III. [Opis w Mappaemundi Heft III.]
- Nad mapą: słabo widoczny wiersz dużych liter biegnący przez górę karty, z którego można odczytać ostatnie słowa, de salleia; pod nim ORIENS [wschód].
- Wschodni brzeg i Indie: paradisus na otoczonej murem wyspie; taprobana insula; m. ardens [płonąca góra]; w głębi lądu carmania i aurei montes [złote góry].
- Indie, Persja i Mezopotamia (górna połowa): Ganges; fl. indus; Media superior; Media inferior; babel przy wieży; persepolis; ARA i BIA napisane osobno; mesopotamia; fl. eufrates.
- Północ (lewa strona): Gog et ma gog gens immunda [Gog i Magog, naród nieczysty] w otoczonym murem obszarze; Mare caspium; Rapharrica insula; hircania; amazonia; armenia; caspie porte [Wrota Kaspijskie]; albania; antropo phagi [ludojadzi]; Gens ypborea [lud Hiperborejczyków] w okrągłej ramce z dłuższą notatką, której nie przepisujemy; cyno cephales [psogłowi]; SARMA the.
- Azja Mniejsza i Syria (środek): ASIA minor; mare propontidis [Morze Marmara]; hellespontus; Rodos; celes siria; antiochia c; m. Libanus; Sidon; cesarea; asca lon.
- Ziemia Święta (środkowa prawa strona): fons ior i fons dan [źródła Jor i Dan]; Decapolis regio; Galilea superior; Galilea inferior; mare galilee; mons Galaad; plemiona Zabulon, ASER, DAN, Ruben, Gad, Effraim, dimidia tribus manasse [połowa plemienia Manassesa], Beniamin, Simeon i IVDA; iericho; ierusalem przy budowli z kopułą; bethleem; m. Sina.
- Egipt i Etiopia (prawa strona): horrea ioseph [spichlerze Józefa] pod trzema budowlami z kopułami, drugie słowo słabo widoczne; egiptus superior; egiptus inferior; monasteria sancti antonii [klasztory świętego Antoniego]; alexandria; canopus insula; montes ethiopie; ethiopia wzdłuż zewnętrznej krawędzi; templum iovis [świątynia Jowisza]; basiliscus [bazyliszek] obok głowy ptaka.
- Afryka Północna (prawy dolny róg): LIBIA; Sirtes maiores i Sirtes minores; BIZACENA; kartago; Numidia; Mauritania cesariensis; fl. Gion wzdłuż zewnętrznej rzeki.
- Morze Śródziemne (środek i dolny środek): creta isula; Sicilia; obok niej scilla i caribdis; apulia, calabria i lucania; sardinia; corsica.
- Europa (lewy dół): constantinopol przy mieście; tracia; Mesia; macedonia; Achaya; histria; fl. hister; PANNO nia; da nu bi us w czterech częściach; NORICUS; Sabaria c; Longobardia; Alpes; fl. Rodanus; Gallia belgica; parisius i rotom; fl. Garunna; mons pireneus; fl. hiber; hispania; Britannia insula i hibernia, druga zapisana w formie skróconej.
Rozbieżności na samym arkuszu. Drukowany podpis Millera wymienia Henryka z Moguncji, podczas gdy słabo widoczny wiersz u góry karty kończy się słowami de salleia, czyli sawleyskim zapisem rękopisu. Dunaj zapisano w czterech częściach, da nu bi us, a ARA i BIA stoją osobno po obu stronach rzeki. Dwa źródła, fons ior i fons dan, leżą obok siebie na północ od Galilei. Dolna trzecia część karty, z zachodnią Europą, Afryką i dwoma dolnymi aniołami, jest znacznie bledsza niż część górna.
Wydania i inne znane egzemplarze
- Biblioteka ETH w Zurychu, Rar K 257: 2, zdigitalizowana w e-rara (rekord 11583321, obraz tablicy 11583338; DOI 10.3931/e-rara-38523), egzemplarz zeskanowany do tego pliku. Rekord, cytowany na stronie produktu, brzmi „Die ältesten Weltkarten / 2 Atlas von 16 Lichtdruck-Tafeln : von Konrad Miller”, Jos. Roth’sche Verlagshandlung, 1895, 16 tablic, ze spisem treści „Psalter-Karte, Beatus, Cotton Map, Hieronymus, Heinrich von Mainz, Higden”.
- Service hydrographique de la Marine w Paryżu (biblioteki cyfrowe francuskiego Ministerstwa Obrony): Mappaemundi: die ältesten Weltkarten, Stuttgart, Jos. Roth’sche Verlagshandlung, 1895–1898, sześć tomów, 30 cm; rekord nie podaje sygnatury.
- Technisches Museum Wien, biblioteka: Mappae Mundi - Die ältesten Weltkarten, Hefte I–VI, wśród nich „II. Atlas von 16 Lichtdrucktafeln” i „III. Die kleineren Weltkarten”; rekord nie podaje roku.
- Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, Kartografia 042 (lustrzana kopia w Internet Archive): wyłącznie Heft 4, Die Herefordkarte.
- Egzemplarz zeskanowany przez Google w Internet Archive: Heft VI, Rekonstruierte Karten (1898). Jego spis map podaje tę mapę jako „Hn — Heinrich v. Mainz”, z odesłaniem do Heft III, strona 23.
- Żaden z tych rekordów nie wymienia stanów tablicy.
- Rękopis: Cambridge, Corpus Christi College, MS 66, część 1. Opis z Parker Library, podany w Biblissima, notuje pergaminowe karty o wymiarach 298 × 203 mm, w dwóch kolumnach, zapis Liber Sancte Marie de Salleia oraz owalną mapę z czterema aniołami w całej postaci, ze złotymi nimbami. Część z Bury St Edmunds, dawniej z nim oprawiona, została oddzielona w 1954 roku i jest obecnie MS 66A.
Wpisy katalogowe i źródła
Biblioteka ETH w Zurychu, Rar K 257: 2; e-rara 11583321 (atlas) i 11583338 (ta tablica); DOI 10.3931/e-rara-38523. Rękopis: Cambridge, Corpus Christi College, MS 66, część 1. Źródła opowieści i tego opisu: rekord e-rara cytowany na stronie produktu; opis Parker Library w Biblissima i rekord Stanford dla MS 66A; Metropolitan Museum of Art, Pen and Parchment (2009); D. Woodward, „Medieval Mappaemundi”, w: The History of Cartography, t. 1 (1987); P. D. A. Harvey, „The Sawley map and other world maps in twelfth-century England”, Imago Mundi 49 (1997); N. Petrovskaia o wczesnych świadectwach Imago Mundi (2014); D. Terkla i N. Millea (red.), A Critical Companion to English Mappae Mundi of the Twelfth and Thirteenth Centuries (2019), oraz recenzja G. Bailey w Cartographic Perspectives; Corpus Christi College o bibliotece Matthew Parkera; Neue Deutsche Biographie, „Miller, Konrad”; K. Miller, Mappaemundi, Heft VI (1898); rekordy bibliotek francuskiego Ministerstwa Obrony, Technisches Museum Wien i Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.
Ten egzemplarz
Tablica jest wydrukowana czarną farbą na kremowym papierze; fotografia karty rękopisu wypełnia górną część, z drukowanym nagłówkiem powyżej oraz podpisem i przypisami poniżej. Na fotografii widać krawędzie karty: ciemny pas biegnie wzdłuż prawego boku, lewy dolny róg jest zagięty lub brakuje go i widać go jako jasny klin z ciemną krawędzią, a poziome załamanie przecina kartę tuż poniżej połowy, przez Włochy, morze za nimi i Afrykę Północną. Dwa dolne anioły są słabo widoczne. Drukowane marginesy są czyste, na skanie nie widać pieczęci ani notatek ołówkiem.
Państwa plik
| Oryginał | Konrad Miller, Mappaemundi, Heft 2 (atlas), Stuttgart: J. Roth, 1895, Tafel 13; według Corpus Christi College, Cambridge, MS 66 |
| Skan | cały arkusz 5364 × 6849 px; mapa w ramce kadrowania 4580 × 6216 px |
| Wydruk przy 300 dpi | mapa drukuje się do 52 cm, cały arkusz z marginesami do 57 cm |
| Do pobrania | sześć archiwów ZIP: cały arkusz, przycięty, 3:2, 4:3, 5:4 i ISO A |
| W każdym archiwum | jeden JPEG w 300 dpi, paszport restauracji w PDF, plik READ ME |
Jak drukować
- Arkusz jest pionowy. Przy 300 dpi tablica drukuje się do 52 cm. Proszę wybrać archiwum pasujące do ramy i zamówić matowy papier fine art, sRGB, bez automatycznej korekcji.
- Gdzie wydrukować: drukarnie w pobliżu i sprawdzone ceny laboratoriów internetowych.
Źródło i prawa
Skan pochodzi z e-rara.ch, szwajcarskiej platformy zdigitalizowanych starych druków (obraz tablicy 11583338). Rekord atlasu, DOI 10.3931/e-rara-38523, brzmi „Die ältesten Weltkarten / 2 Atlas von 16 Lichtdruck-Tafeln : von Konrad Miller”, Jos. Roth’sche Verlagshandlung, 1895, 16 tablic, i podaje zawartość: „Psalter-Karte, Beatus, Cotton Map, Hieronymus, Heinrich von Mainz, Higden”. Konrad Miller zmarł w 1933 roku; tablice należą do domeny publicznej. Zeskanowany egzemplarz należy do ETH Library Zurich, sygnatura Rar K 257: 2 (rekord e-rara 11583321), i jest oznaczony znakiem Public Domain Mark. Podpis tablicy brzmi: „Mappamundi des Heinrich von Mainz, in Cambridge. (C.C.C. LXVI.) 12. Jahrh.”. Wymiarów tablic tu nie podajemy; o kolorze nie ma mowy. W pakiecie nie ma pliku TIFF. Opis w katalogu: e-rara →
Specyfikacja
- Łacina
Załączniki
Opinie
Nie znaleziono opinii
Zobacz także
-
Stara mapa Azji ok. 1150 — mapa Hieronima, faksymile Millera 1895, tabl. 11
-
Stara mapa świata ok. 1845 — Johnston, geografia roślin
-
Stara mapa świata 1710 — Hōtan, Nansenbushū Bankoku Shōka
-
Stara mapa świata — mapa Beatusa Paris II, faksymile Millera 1895, tabl. 2
-
Stara mapa świata 1602 — Mercator i Hondius, Orbis Terrae
-
Stara mapa świata — mapa Beatusa z Turynu, faksymile Millera 1895, tabl. 8
