Stara mapa świata X w. — Istakhri i Ibn Hawqal, Lelewel 1852

Wszystkie napisy na arkuszu

Arkusz odczytaliśmy na naszym skanie w pełnej rozdzielczości. Napisy podajemy litera po literze, z wielkimi literami arkusza; ukośnik oznacza nowy wiersz, a tłumaczenie, gdzie pomaga, stoi w [nawiasach kwadratowych]. Wewnątrz map wymieniamy wybór wyraźniejszych nazw. Czego nie odczytaliśmy, tego nie wypisujemy.

• Nad mapami, na naklejonej kartce: N^o 38 X^me siècle. [nr 38, X wiek], liczba 38 w czerwonym obrysie. Na lewo od kartki czerwonym atramentem 1.57 I. W prawym górnym rogu atramentem 1,41 I du Dépôt., a niżej pl. = IV d. l’atlas [plansza IV atlasu], koniec częściowo nieczytelny.
• Okrągła mapa, tytuł na obrzeżu: ABU ISHAK PERSA ISTAKHRI 950. IMAGO HABITABILIS. ABU KASSEM MOHAMMED IBN HAUKAL BAGDADINUS 977. [obraz zamieszkanego świata]; pierwsze B w HABITABILIS jest słabe. Pod kołem po arabsku, po lewej ابو اسحق الفارسي الاصطخري, po prawej محمد ابو القاسم ابن حوقل.
• Okrągła mapa, wnętrze: w zielonym pasie meridies [południe] u góry, septentrio [północ] u dołu, oriens po lewej i occidens po prawej; deserta meridiei, Zanguebar, Habaschah, Bodżah, desertum, Océan Indien z ins. Aual, nil, Sudan, Magreb, Misr, Kibros, regio Frendż, Andalus, Rum, Rus, Caspienne i mare khozar, atel, Khorassan, Dżebal, Dilem, Adherbidżan, Sind, Kerman, Fars, Khuzistan, peninsula Hind, Tibet, imperium Sin, Arab.
• Po lewej: IMAGO COSMOGRAPHICA HINDORUM. W środkowym owalu sumeru, सुमेरु, m. meru; nad nim जम्बुद्विप i dzambudvipa; pod nim pastschinadis / postica / occidens [zachód]; z lewej strony uttaradis. Medaliony, każdy z nazwą także w dewanagari: mescha aries, vischa taurus, mithuna gemini, karkata cancer, sinha leo, kania virgo, tulā libra, vristschika scorpio, dhanu arcitenens [łucznik], kumbha amphora, mîna pisces; suria sol [słońce], tschandra luna [księżyc], bhima Mars, budha Mercurius, vrihaspati Jupiter, sukra Venus, sani Saturnus, rāhu nodus ascensionis i ketu nodus descensionis [wstępujący i zstępujący węzeł Księżyca].
• Prawy dolny róg: ARZAKHEL. U góry longitudo meridiani littoralis i longitudo meridiani insularum, dwa rzędy stopni; pionowe linie meridianus insularum, meridianus littoralis i dwukrotnie meridianus Arin; przy lewej krawędzi verus occidens toletanus in aequatore positus i occidens verus in aequatore [prawdziwy zachód Toledo, umieszczony na równiku]; u dołu 28°30′ Toletum i 72°30′ Arin toletana. Tytuł: ابو اسحق ابراهيم ابن الزرقلة / ABU ISHAK IBRAHIM IBN ALZARKALA / النقاش PICTOR 1075. Wśród nazw: Toletum, ANDALUS, MAGREB, SUDAN, Parisius, Tolosa, Roma, RUM, Sklaba, Jerusalem, Bagdad, Mekka, Medina, SIND, HIND, TURK, TIBET i insulae.
• Prawy górny róg, obrócone na bok: wiersz arabski, potem ABULHASSAN NUREDDIN IBN SAID magrebinus granatensis 1274. [z Maghrebu, z Granady]; climata w rogu i klimaty cyframi rzymskimi; stopnie od 0 do 180; mare ambiens [morze opasujące], SIN, HIND, TURK, HABESCH, SUDAN, SOFALA, fontes nili [źródła Nilu].
• Lewy dolny róg: JL. Bruxell. mart. 1850. [JL, Bruksela, marzec 1850]; pierwsze litery tworzą monogram.

Co nie zgadza się na samym arkuszu: kartka mówi o X wieku, ale cztery figury mają cztery daty — 950 i 977 na okrągłej mapie, 1075 na ARZAKHEL i 1274 na mapie Ibn Saida — a sygnatura 1850; opis datuje arkusz na 1852. Okrągła mapa łączy łacinę z nazwami francuskimi, Océan Indien i Caspienne. Na ARZAKHEL Morze Śródziemne ma dwie linie brzegu, niebieską i różową, a Toletum stoi w więcej niż jednym miejscu. Arabskie słowo pod ALZARKALA, النقاش, oddano jako PICTOR; Dictionary of Scientific Biography podaje imię al-Zarqālīego z końcówką al-Naqqāsh.

Wydania i inne znane egzemplarze

• Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/38 — ten egzemplarz. Opis (e-rara 25915291, DOI 10.3931/e-rara-90377): „Géographie du Moyen Age / [Mappemonde d’Istakri]”; twórca al-Iṣṭakhrī; „1 carte ; diamètre 11 cm”; „Lelewel, Géographie du moyen âge. - Bruxelles : Ve et J. Pilliet, 1852-1857”; daty 1852 i 1857; Public Domain Mark. Kartka N° 38 na arkuszu odpowiada sygnaturze.
• Biblioteka Kórnicka PAN, sygnatura A II 025 — atlas: Bruksela, V-ve et J. Pilliet, 1850; „Atlas composé de cinquante planches gravées par l’auteur”, ze 145 figurami i mapami 88 geografów arabskich i łacińskich; niektóre mapy ręcznie kolorowane; 36,5 × 24 cm.
• Royal Museums Greenwich, biblioteka — „Geographie du moyen age : atlas”, J Pilliet, 1850, 50 plansz z mapami; bez sygnatury (regał wielkoformatowy).
• Tomy tekstu: Britannica podaje Géographie du moyen âge jako 5 tomów, 1852–57; The History of Cartography cytuje 4 tomy i epilog, Bruksela: J. Pilliet, 1852–57, przedruk Amsterdam: Meridian, 1966. Żaden z tych opisów nie podaje numeru tej planszy; notatka na naszym arkuszu mówi: plansza IV.

Wpisy katalogowe i źródła

Wpis katalogowy tego egzemplarza: Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/38; e-rara 25915291, DOI 10.3931/e-rara-90377 (plik obrazu e-rara 25915292). Inne egzemplarze: Biblioteka Kórnicka, A II 025; Royal Museums Greenwich, rekord biblioteczny rmgl-19876.

Źródła historii i tego opisu: The History of Cartography, t. 2, ks. 1, rozdziały „The Balkhī School of Geographers” (Gerald R. Tibbetts) i „Cartography of al-Sharīf al-Idrīsī” (S. Maqbul Ahmad); „The Beginnings of a Cartographic Tradition” (Gerald R. Tibbetts) i „Cosmographical Mapping” (Joseph E. Schwartzberg); Dictionary of Scientific Biography, „al-Zarqālī” (J. Vernet); Britannica, „Joachim Lelewel” i „al-Zarqālī”.

Ten egzemplarz

Skan pokazuje cały arkusz, 4433 × 2865 pikseli. Pas oceanu i zatoki okrągłej mapy są kolorowane na zielono, a brzegi i rzeki mapy ARZAKHEL na niebiesko i różowo; reszta to czarna kreska. Papier jest pociemniały, z pionowymi zagięciami, drobnymi plamkami i nierównymi brzegami. Kartka z nr 38 oraz notatki czerwonym i czarnym atramentem leżą nad ramką kadrowania: są w pliku całego arkusza, ale nie w przyciętym. Sygnatura w lewym dolnym rogu leży wewnątrz ramki i została zachowana. Ton papieru wyrównano i usunięto drobinki kurzu; drukowanych linii nie ruszano.