Oude wereldkaart — mappa mundi van Sanudo, facsimile Jomard
Omschrijving
Een oude wereldkaart: Sanudo’s mappa mundi in Jomards facsimile
De wereld op dit blad is een cirkel binnen een ring van de Oceaan, getekend als rimpelende golven, met het oosten boven. Europa vult de cirkel linksonder, Afrika rechtsonder, en de Middellandse Zee loopt vanaf de onderrand omhoog naar het midden. Linksboven staat in vette letters het opschrift hic regnū cathay [hier is het koninkrijk Cathay], en naast een rivier h[ic] stat magn[us] canis [hier is de Grote Khan]. Bovenaan markeert finis Indie het einde van India, naast een oostelijke zee bezaaid met kleine ovale eilanden.
![Het noordoosten van Azië: hic regnū cathay [hier is het koninkrijk Cathay] boven mōtes caspy en de gesloten caspium mare, en links, naast een rivier, h[ic] stat magn[us] canis [hier is de Grote Khan].](/images/story/sanudo-jomard-cathay-and-the-great-khan.jpg)
De Geneefse beschrijving noemt de plaat [Mappemonde de Sanudo] en geeft Marinus Sanutus als auteur op. Marino Sanudo van Torcello (ca. 1260–1338) was volgens de Encyclopaedia Britannica van 1911 een Venetiaanse staatsman en geograaf. Hij begon in 1306 aan de Secreta fidelium crucis en presenteerde het hele werk in september 1321 aan paus Johannes XXII. Het bevatte een wereldkaart, een kaart van Palestina, een zeekaart van de Middellandse Zee, de Zwarte Zee en de kusten van West-Europa, en plattegronden van Jeruzalem, Antiochië en Akko; de encyclopedie acht de kaarten waarschijnlijk, althans grotendeels, het werk van de zeekaartenmaker Pietro Vesconte.
Cortney Berg merkt in Material Culture Review (2022) op dat negen van de twintig bewaard gebleven exemplaren van het boek kaarten bevatten; in de vier exemplaren die zij bestudeert, worden de kaarten toegeschreven aan de werkplaats van Vesconte, de zeekaarten met zekerheid en de overige kaarten minder zeker. Hun wereldkaarten zijn allemaal op het oosten georiënteerd, met Europa linksonder, en hun kustlijnen lijken op die van portolaankaarten; The History of Cartography plaatst het moment waarop portolaankaarten wereldkaarten begonnen te beïnvloeden in het begin van de veertiende eeuw. Op de wereldkaart van het Londense exemplaar, British Library Add MS 27376, telt Berg negen kompaslijnen die vanuit elk van zestien punten op de rand lopen. Op dit blad zijn er geen.
![Bovenaan de cirkel, het verre oosten: een oostelijke zee bezaaid met kleine ovale eilanden, het opschrift India … iohīs pbri [van Johannes de Priester], India magna en finis Indie [het einde van India].](/images/story/sanudo-jomard-india-and-eastern-islands.jpg)
Het blad zelf is een plaat uit Les monuments de la géographie, waarin Edme-François Jomard (1777–1862) oude kaarten in facsimile publiceerde ter grootte van de originelen, zoals de beschrijving het formuleert. De Bibliothèque nationale de France noemt hem de eerste conservator van de kaartenafdeling die in 1828 bij de Koninklijke Bibliotheek in Parijs werd opgericht. De beschrijving geeft Paris, Duprat, [18--?] en het nummer 13; het datumveld luidt 1800, dat de specificaties overnemen zoals het er staat. Noch de beschrijving, noch het blad noemt het handschrift dat Jomard kopieerde.
Waar u op het blad op kunt letten
- Linksboven hic regnū cathay in vette letters en, lager, een tweede, kleiner opschrift dat eindigt op cathay.
- mōtes caspy boven caspium mare, de Kaspische Zee getekend als gesloten zee, met Bacta ernaast.
- Het langste opschrift op de kaart: ongeveer twintig regels afgekort Latijn naast yrcania, waarin de mōtes caspios worden genoemd.
- Bovenaan een opschrift dat begint met India en eindigt op iohīs pbri [van Johannes de Priester], met daaronder India magna en rechts finis Indie.
- In Noord-Europa Riga, prucia [Pruisen], estonia en, helemaal aan de rand omkaderd, Kareli īfideles [de ongelovige Karelen].
- egyptus, letter voor letter uitgeschreven langs de Nijl, die oploopt tot Nubia.
![Noord-Europa linksonder: Riga, prucia [Pruisen] en estonia aan de Oostzee, Kareli īfideles [de ongelovige Karelen] aan de rand omkaderd, polonia en Boemia landinwaarts, Scania en dacia aan de overkant van de zee.](/images/story/sanudo-jomard-baltic-riga-prussia.jpg)
David Woodward schrijft in The History of Cartography Jomard een facsimile-atlas toe die wedijverde met die van de burggraaf van Santarém en dertig middeleeuwse wereldkaarten bevatte. Tegen 1911, merkt de Britannica op, was het boek slechts één keer in zijn geheel gedrukt, door Bongars in 1611.
Alles op dit blad: het volledige dossier
Alle opschriften op het blad
De namen staan letter voor letter, met de afkortingstekens van het blad, geplaatst zoals in de gangbare transcriptie; woorden tussen vierkante haken zijn onze aanvulling of vertaling. Het blad wordt gelezen met het oosten boven. Alleen namen die in de volledige resolutie van de scan met zekerheid te lezen zijn, worden vermeld; twijfelachtige letters zijn weggelaten, niet geraden.
- Bovenaan de cirkel, het oosten: finis Indie [het einde van India]; een opschrift dat begint met India en eindigt op iohīs pbri [van Johannes de Priester]; India magna [Groot-India]; ernaast een oostelijke zee bezaaid met kleine ovale eilanden, geen ervan benoemd.
- Linksboven, het noordoosten van Azië: hic regnū cathay [hier is het koninkrijk Cathay] in vette letters; een tweede, kleiner opschrift, lager, dat eindigt op cathay; h[ic] stat magn[us] canis [hier is de Grote Khan], naast een rivier; mōtes caspy [de Kaspische bergen]; caspium mare [de Kaspische Zee], getekend als gesloten zee; Bacta.
- Naast yrcania: het langste opschrift op de kaart, ongeveer twintig regels afgekort Latijn; van de woorden erin is mōtes caspios [de Kaspische bergen] met zekerheid te lezen.
- De Indische Oceaan, langs de rechterkant: eilanden, onder andere celta les en elfa rie, en een ring van kleine ovale eilanden; aan de verre kust Ethyopia orientali[s] [Oost-Ethiopië].
- Afrika, rechtsonder: egyptus, letter voor letter uitgeschreven langs de Nijl; Nubia; ethyopia īferior [Neder-Ethiopië]; Garamātia p.; aan de kust p. bizacena en zeugis cartago [het district Zeugis en Carthago].
- Het midden van de Middellandse Zee: tracia, macedōia en achaya aan de Europese kant; Galacia en lidia in Klein-Azië; Sicilia; ystria aan het hoofd van de Adriatische Zee.
- Noord-Europa, linksonder: Riga, prucia [Pruisen] en estonia aan de Oostzee; helemaal aan de rand omkaderd Kareli īfideles [de ongelovige Karelen]; landinwaarts polonia en Boemia; aan de overkant van de zee Scania en dacia [Denemarken]; de rivier odra [Oder].
- West-Europa, onderaan de cirkel: frācie [Frankrijk] met burgūdia, picādia en nōmania; gascōia en pictauia; colonia, spira en basila; in Iberië castela, aragon, catelōia en galicia; aan de Afrikaanse kant maūtania en Numidia.
Verschillen op het blad zelf: Cathay wordt tweemaal genoemd, één keer in een opschrift in vette letters en één keer in een kleiner opschrift lager. Nergens op het blad zijn kompaslijnen getekend.
Uitgaven en andere bekende exemplaren
- Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/72 — dit exemplaar. [Mappemonde de Sanudo], uit Jomards Monuments de la géographie, “publiés en fac similé de la grandeur des originaux par M. Jomard”, Paris: Duprat, [18--?], nummer 13 in de beschrijving; 1 kaart, diameter 34 cm; maker in de beschrijving: Sanutus, Marinus; scan op e-rara, Public Domain Mark.
- Bibliothèque nationale de France — Jomards atlas als geheel, in haar catalogus gedateerd Paris, Duprat, [1846–1862].
- De handschriften: volgens Cortney Berg zijn er kaarten te vinden in negen van de twintig bewaard gebleven exemplaren van Sanudo’s boek. Zij bestudeert het Londense exemplaar, British Library Add MS 27376, dat de catalogus van de British Library beschrijft als veertiende-eeuwse kaarten ter illustratie van Sanuto’s werk over Palestina.
- De gedrukte uitgave: tegen 1911 was de hele Secreta fidelium crucis slechts één keer gedrukt, door Bongars in 1611, in de Gesta Dei per Francos, volgens de Encyclopaedia Britannica van 1911.
- Stanford University Libraries: een gedrukte wereldkaart naar Pietro Vesconte uit de uitgave van Bongars van 1611.
De beschrijving zegt niet welk handschrift Jomard heeft gereproduceerd, en geen van de bovenstaande bronnen noemt er een; wat hier over de handschriften wordt gezegd, berust op hun beschrijvingen.
Catalogusvermeldingen en bronnen
Bibliothèque de Genève: signatuur BGE Musée cartogr. 1/72; e-rara-beschrijving 26117835, scanbestand 26117836; DOI 10.3931/e-rara-91509; het datumveld van de beschrijving luidt 1800, en de bijbehorende DataCite-vermelding geeft als taal it, Italiaans, terwijl de opschriften op het blad in het Latijn zijn. Bibliothèque nationale de France: catalogusbeschrijving FRBNF40701189 van de atlas. British Library: Add MS 27376.
Bronnen voor het verhaal en dit dossier: de beschrijving van de Bibliothèque de Genève op e-rara en de bijbehorende DataCite-vermelding; de Encyclopaedia Britannica van 1911, artikel over Marino Sanuto; Cortney Berg, “Sanudo’s Vision, Vesconte’s Expertise, and the Ghost Hand: Reception of the Maps in the MS Additional 27376”, Material Culture Review 94 (2022); David Woodward, “Medieval Mappaemundi”, The History of Cartography, deel 1, hoofdstuk 18; de catalogus van de British Library; de Bibliothèque nationale de France over Jomard en haar beschrijving van de atlas; de Royal Geographical Society of South Australia over haar exemplaar van de atlas; de beschrijving van de Stanford University Libraries van de gedrukte wereldkaart van 1611.
Dit exemplaar
Het blad is gedrukt in zwart en grijs op crèmekleurig papier, zonder kleur: de zeeën zijn met golvende lijnen gearceerd en het land is effen gelaten. Een vouw loopt van boven naar beneden door het midden, met links ervan een vagere verticale kreuk, en vlak bij de bovenrand, boven de eilanden van de oostelijke zee, zit een klein gat in het papier. Op de archiefscan luidde een opgeplakt etiket linksboven …me siècle., waarvan het eerste deel is weggesneden, met XIV in potlood ernaast geschreven; beide zijn uit het drukbestand verwijderd, en onder het etiket is de ring van de Oceaan voortgezet met de textuur van diezelfde ring. De grijsblauwe achtergrond rond het ronde blad is die van de scanner, teruggehaald uit de archiefscan.
Uw bestand
| Origineel | Edme-François Jomard, Les monuments de la géographie, Paris: Duprat, [18--?]; plaat [Mappemonde de Sanudo], 13 in de beschrijving; 1 kaart, diameter 34 cm; Bibliothèque de Genève, BGE Musée cartogr. 1/72 |
| Scan | 4161 × 4217 px, het hele scankader: het ronde blad en de grijsblauwe achtergrond eromheen |
| Afdrukformaat bij 300 dpi | de kaart en het volledige blad drukken beide tot 35 cm |
| U downloadt | zes ZIP-archieven: volledig blad, bijgesneden, 3:2, 4:3, 5:4 en ISO A |
| In elk archief | een JPEG op 300 dpi, het restauratiepaspoort als PDF, een READ ME |
Zo drukt u af
- Het blad is klein en rond, en het bestand bijna vierkant: druk het af op 300 dpi in het formaat hierboven en laat de drukkerij het bestand niet vergroten.
- Kies het archief met de verhoudingen van uw lijst en vraag om mat fine-artpapier, sRGB, automatische verbetering uit.
- Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.
Bron en rechten
Het bestand is gemaakt van de scan van de Bibliothèque de Genève, gepubliceerd op e-rara, signatuur BGE Musée cartogr. 1/72, DOI 10.3931/e-rara-91509, onder de Public Domain Mark. De bibliotheek vraagt om bij reproducties de auteur, de bewaarplaats en de duurzame identificatie te vermelden: Marinus Sanutus, Bibliothèque de Genève, 10.3931/e-rara-91509. De beschrijving vermeldt geen druktechniek en geen kleuring. Een potloodnummer, XIV, en een opgeplakt etiket linksboven zijn verwijderd, en onder het etiket is de ring van de Oceaan voortgezet met de textuur van diezelfde ring. De grijsblauwe scannerachtergrond rond het ronde blad is pixel voor pixel teruggehaald uit de archiefscan, de papiertoon is gelijkgemaakt en de toonsprong langs de middenvouw is verzacht. De gedrukte lijnen van de kaart zijn niet aangeraakt. Er zit geen TIFF-master in het pakket. Catalogusrecord: e-rara (Bibliothèque de Genève) →
Vragen
Hoe groot kan ik hem afdrukken?
Tot 35 cm bij 300 dpi, uit de eigen resolutie van de scan, niet vergroot. Het scankader omvat het hele blad, dus de kaart en het volledige blad worden even groot afgedrukt.
Is dit een middeleeuws handschrift?
Nee. Het is een negentiende-eeuws facsimile, uit Jomards atlas, van de wereldkaart in het boek van Marino Sanudo, dat Sanudo in 1321 aan de paus presenteerde. Noch de beschrijving, noch het blad noemt het handschrift dat Jomard kopieerde.
Wie tekende de oorspronkelijke kaart?
De beschrijving noemt Sanudo, de auteur van het boek. De Encyclopaedia Britannica van 1911 acht de kaarten waarschijnlijk, althans grotendeels, het werk van Pietro Vesconte; Cortney Berg meldt dat ze aan de werkplaats van Vesconte worden toegeschreven, de wereldkaarten minder zeker dan de zeekaarten.
Waarom staat het oosten boven?
De wereldkaarten in de vier exemplaren van Sanudo’s boek die Berg bestudeert, zijn allemaal op het oosten georiënteerd, met Europa linksonder, merkt zij op. Op dit blad staan India en finis Indie bovenaan de cirkel.
Waarom staat er 1800 in de specificatie?
De beschrijving van de bibliotheek geeft 1800 in het datumveld en [18--?] in het impressum; volgens de Royal Geographical Society of South Australia was de eerste aflevering van de atlas uiterlijk in 1842 verschenen en volgden er meer tot en met 1862. Wij herhalen de datum uit de beschrijving en voegen geen eigen datering toe.
Kenmerken
- Latijn
Bijlagen
Beoordelingen
Geen beoordelingen gevonden
