Stara mapa świata 1724 — Delisle, Hemisphere Oriental
Opis
Stara mapa świata wschodniej połowy, narysowana dla króla: Hemisphere Oriental Delisle’a
Europa, Afryka, Azja i pierwszy, niedokończony zarys Australii mieszczą się na tym arkuszu w jednym kole. Tytuł, wyryty w dwóch połówkach w górnych narożnikach, brzmi HEMISPHERE ORIENTAL Dressé en 1720 pour l'usage particulier du ROY: sporządzona w 1720 roku do osobistego użytku Króla, na podstawie obserwacji przedstawionych w tym roku przez Królewską Akademię Nauk.
Guillaume Delisle (1675–1726) urodził się i zmarł w Paryżu. Encyclopaedia Britannica przypisuje mu kierowanie reformą francuskiej kartografii: uczeń Jeana-Dominique’a Cassiniego, ustalał położenia na podstawie obserwacji astronomicznych i znacznie zmniejszył błędy długości geograficznej na wcześniejszych mapach. Do Akademii wstąpił w 1702 roku, a w 1718 roku został głównym geografem króla, według słownika geografów PSL w nagrodę za nauczanie geografii Ludwika XV, który w 1720 roku miał dziesięć lat.
27 listopada 1720 roku Delisle odczytał w Akademii rozprawę o położeniu części Ziemi, wydrukowaną w 1722 roku wraz z jego mapą świata dla Króla, jak wykazują R. H. de Oliveira i J. P. Cintra. Od Przylądka Dobrej Nadziei do wschodniego krańca Chin znalazł zaledwie 105 stopni długości geograficznej, tam gdzie zwykłe mapy podawały 123. Rozprawa zapisuje także, że car powiedział mu, iż wir, który rzekomo znajduje się na Morzu Kaspijskim, leży w mniejszym, połączonym z nim morzu; Obserwatorium Paryskie datuje wizytę Piotra Wielkiego we Francji na rok 1717.
Płytę wyrył De la Haye, a odbitki sprzedawano, jak podaje adres wydawniczy, w domu autora na Quai de l’Horloge. Ta odbitka nosi przywilej Akademii z 15 września 1724 roku. Biblioteka Narodowa przechowuje ją pod sygnaturą ZZK 28 842: miedzioryt, mapa 51 × 50 cm na arkuszu 51 × 67 cm, w skali około 1:54 000 000, z długością geograficzną liczoną od Ferro na Wyspach Kanaryjskich i rzeźbą terenu przedstawioną jako małe pagórki.
Na dalekim północnym wschodzie rozprawa skarży się, że zwykłe mapy rozciągnęły Ziemię Yeço w poprzek północnego Pacyfiku; tutaj TERRE D'ESO ou D'YECO leży tuż na północ od Japonii, połączona z lądem stałym. Za Detroit d'Uriéz następują Terre de la Compagnie i wybrzeże opisane Terre vüe par Dom Jean de Gama.
Na południowym wschodzie NOUVELLE HOLLANDE jest linią brzegową w kawałkach: Zatoka Karpentaria z holenderskimi nazwami rzek, zachodni brzeg od Terre d'Endracht do Terre de Nuyts i daleko na południu krótki brzeg z napisem TERRE DE DIEMEN, na kropkowanym szlaku Abla Tasmana. Wybrzeża wschodniego nie narysowano.
Na co zwrócić uwagę na arkuszu
- Dwie Terre de Diemen: jedna na północnym wybrzeżu Nowej Holandii, na zachód od Karpentarii, oraz TERRE DE DIEMEN na wybrzeżu Tasmana daleko na południu.
- M. CASPIEne narysowane jako wysokie, rozciągnięte z północy na południe, z oddzielnym, nienazwanym jeziorem na wschodzie, do którego wpada Sihun.
- Niger poprowadzony od L. Maberia obok Tombut ou Tanbouctou na wschód do Lac de Bournou, gdzie się kończy.
- Południowy Atlantyk: kropkowana Route de Mr Halley obok Isle Ste Helene.
- MER DE COREE między Koreą a Japonią.
- Na południe od Nowej Holandii, wzdłuż południka między Terre de Nuyts a południową TERRE DE DIEMEN, napis: Ligne de Démarcation.
Kolekcja Map Davida Rumseya posiada egzemplarz oprawiony w atlas zbiorczy, który katalogują jako Atlas de Geographie i datują na rok 1731. Philippe Buache wznowił tę parę w 1745 roku, a w Amsterdamie Covens i Mortier wydali własną edycję; egzemplarz tej edycji w Uniwersytecie Tasmańskim uwzględnia odkrycia z 1739 roku. Arkusz towarzyszący, Hemisphere Occidental, ma tę samą formułę tytułu i ten sam przywilej z 1724 roku.
Wszystko o tym arkuszu: pełny opis
Wszystkie napisy na arkuszu
Całe liternictwo jest ryte: tytuł pismem rzymskim, wersalikami i minuskułą, adres wydawniczy i wiele nazw miejscowych kursywą. Napisy podano litera w literę, z akcentami i wielkimi literami arkusza; długie s zapisano jako s, odstępy między wyrazami, które rytownik często zamyka, ujednolicono, a litery wyniesione zapisano w linii. Wewnątrz półkuli wymieniono tylko koła, duże nazwy i napisy opowiadające jakąś historię, a nie setki drobniejszych nazw. Tłumaczenia podano w nawiasach kwadratowych.
- Tytuł, czytany przez dwa górne narożniki wiersz po wierszu: HEMISPHERE (lewy) ORIENTAL (prawy) · Dressé en 1720 pour l'usage particulier du ROY · sur les Observations Astronomiques et Geographiques · raportées la même année dans l'Histoire · et dans les memoires de l'Academie Rle des Sciences · Par Guillaume Delisle premier Geographe · de SA MAJESTÉ de la meme Academie [Półkula wschodnia, sporządzona w 1720 roku do osobistego użytku Króla, na podstawie obserwacji astronomicznych i geograficznych przedstawionych w tym samym roku w Historii i w Pamiętnikach Królewskiej Akademii Nauk, przez Guillaume’a Delisle’a, pierwszego geografa Jego Królewskiej Mości, członka tejże Akademii].
- U dołu, po lewej od koła: A PARIS Chéz l'Auteur le Sieur Delisle sur le Quay de l'Horloge [w Paryżu, u autora, pana Delisle’a, na Quai de l’Horloge], a pod nim DelaHaye Sculp [wyrył De la Haye].
- U dołu, po prawej od koła: sous le Privilege de l'Academie Royale des Sciences le 15 Septembre 1724. [z przywilejem Królewskiej Akademii Nauk z 15 września 1724 roku].
- Koło: POLE ARCTIQUE u góry i POLE ANTARCTIQUE u dołu, z liczbą 90 przy obu biegunach; Cercle Polaire północny i południowy; Tropique du Cancer i Tropique du Capricorne; równik opisany Ligne Equinoctiale ou Equateur po lewej i Ligne Equinoctiale po prawej, ponumerowany co 10 stopni od 10 do 180; szerokości geograficzne co 10 stopni wzdłuż obrzeża.
- Duże nazwy: TERRES ARCTIQUES, MER GLACIALE, TERRES AUSTRALES ou ANTARCTIQUES, MER DES INDES, MER DU SUD, MER MEDITERRANEE, MER NOIRE, GRANDE TARTARIE, TARTARIE INDEPENDANTE, CHINE, JAPON, INDES, BARBARIE, NIGRITIE, CAFRERIE, NOUVELLE GUINÉE, NOUVELLE HOLLANDE, TERRE AUSTRALE DU St ESPRIT.
- Arktyka: GROENLAND, Pointe de Purchas, Isle de Jean Mayen, Beeren, Hope, Isle de Edge, Côte de Glace, Cap de Glace, Isles d'Orange, Port de la Glace, GOLFE DE LEN, Maelstrom, Nord Cap, Vardhus.
- Północno-wschodnia Azja: MER D'AMUR, C. Patience, I des Etats, Terre de la Compagnie, Terre vüe par Dom Jean de Gama [ziemia widziana przez Dom Jeana de Gamę], Detroit d'Uriéz, TERRE D'ESO ou D'YECO, Tesso, Matsmey, Tocaptie, Cap Eroen, Cap Nabo, MER DE COREE, I DE NIPHON, Yedo, Meaco, Tonsa, Bongo, Nangasaki, Firando.
- Północny Pacyfik na wschód od Japonii: Isles nouvelles, les Maries, Rica de Plata, Rica de Oro, Isles de las Colunas, Isle de Bastian Lop, la Mira, Deserta, Agrigan, Anatahan, Zeipan, Isles des Jardins, Route de Gaetan [szlak Gaetana], Pescadores, Isles des Corails, Isles des Rois.
- Nowa Gwinea i Nowa Holandia: Detroit de Dampier, Cap des Autruches, Ohong Java, Retour de le Maire et de Tasman [powrót Le Maire’a i Tasmana], Hogheland, Isle des Crocodiles, Terre de Diemen, R. de Tasman, R. d'Alphen, Terre habitée par des Negres, Terre de Vit, CARPENTARIE, R. de Vanspeult, Riv. de Batavia, Coen, Riviere de Nassau, Riviere des Etats, Riv. de Diemen, R. de Caron, Scharks Bay ou Baye des Chiens, Terre d'Endracht de la Concorde, Terre de Leuwin, Terre de Nuyts, I. St François, I. St Pierre.
- Daleko na południu: TERRE DE DIEMEN, l'Isle Blanche, I. Vanderlin, Isle de S. Schouten, Baye de Frideric Henry, Cap du Sud, a na zachodzie kropkowana Route d'Abel Tasman.
- Ocean Indyjski: Ligne de Démarcation wzdłuż południka na otwartym morzu na południe od Nowej Holandii, na wschód od Terre de Nuyts, Abrolhos d'Houtman, les Trials, I. de Cocos, Christmat, Polvereira, Isle nouvellement decouverte [niedawno odkryta wyspa], I. d'Amsterdam, Isle de St Paul, Isle Bourbon, I Maurice, I Rodrigue, MALDIVES, Isle de Ceylan.
- Wnętrze Azji: M. CASPIEne, Astracan, Iaic, Jemba, Sihun, Gihun, Samarkand, CALMOUCS, ETATS DU MOGOL, ROYme DU TIBET, Lassa.
- Afryka i Atlantyk: SARA ou DESERT DE BARBARIE, Mer de Mousa, Tombut ou Tanbouctou, Niger, Lac de Bournou, Senegal, NUBIE, HOTTENTOTS, Cap de bonne esperance, Cap des Aiguilles, Route de Mr Halley, Isle Ste Helene, Grande Ascension, Roche d'Antonio de Viana, Route du St Louis, Isles Tristan de Cougne, I. d'Alvarez oraz południk opisany Meridien de Paris.
Różnice na samym arkuszu: tytuł pisze même w jednym wierszu, a meme w innym; Terre de Diemen nazywa dwa różne wybrzeża; tytuł podaje rok 1720, czyli rok sporządzenia, podczas gdy przywilej u dołu nosi datę 1724.
Wydania i inne znane egzemplarze
- Biblioteka Narodowa, ZZK 28 842 (ten egzemplarz): „A Paris : chez l'Auteur le Sieur Delisle […], 1724”; miedzioryt, mapa 51 × 50 cm, arkusz 51 × 67 cm, około 1:54 000 000; południk zerowy Ferro; rzeźba terenu jako małe pagórki; odwrocie czyste. Zachodni arkusz towarzyszący to ZZK 28 843.
- David Rumsey Map Collection, 4764.003: Paryż, Guillaume DeLisle, Quai de l'Horloge, 1724; rytownik Jean Baptiste Delahaye; oprawiona w atlas bez tytułu, skatalogowany jako (Atlas de Geographie), datowany na 1731; 49 × 48 cm, kontury kolorowane, 1:54 000 000; szlaki Halleya, Tasmana, Le Maire’a i Gaetana. Rekord podaje przywilej z 15 września 1734 roku, wobec 1724 na tym arkuszu, daty, która nie może się zgadzać z atlasem z 1731 roku.
- Uniwersytet Tasmański, zbiór Royal Society of Tasmania, RS Mp/9: Paryż, chez l'auteur sur le Quay de l'Horloge, przywilej z 15 września 1724 roku; 48 × 49 cm, kolorowana; dar R. W. Giblina z 1927 roku; Nowa Holandia z Zatoką Karpentaria i Australią Zachodnią, „z niewielką luką w linii brzegowej”.
- Uniwersytet Tasmański, RS Mp/11: Amsterdam, J. Covens et C. Mortier, bez daty, według przypuszczeń połowa XVIII wieku; 48 × 49 cm; uwzględnia odkrycia z 1739 roku oraz Cap de la Circoncision.
- State Library of New South Wales, M2 110/1775/1: Amsterdam, Covens & Mortier, [177-?], „corrigé par Covens et Mortier”, sygnowana I. Condet S.; kolorowana ręcznie, średnica 47 cm na arkuszu 57 × 68 cm.
- Uniwersytet w Lejdzie, za pośrednictwem Yale-NUS Historical Maps, 876347: datowana na 1724, sporządzona w 1720; Nowa Gwinea i Nowa Holandia ukazane jako jeden ląd.
- Barry Lawrence Ruderman Antique Maps (antykwariat), 85886: para wznowiona przez Philippe’a Buache’a w Paryżu w 1745 roku, kontury kolorowane, opisana jako „wierna pierwszemu stanowi”.
Poza sformułowaniem tego antykwariatu żaden z tych rekordów nie wymienia stanów płyty.
Wpisy katalogowe i źródła
Biblioteka Narodowa ZZK 28 842 (arkusz towarzyszący ZZK 28 843); David Rumsey 4764.003; Uniwersytet Tasmański RS Mp/9 i RS Mp/11; State Library of New South Wales M2 110/1775/1; Uniwersytet w Lejdzie 876347.
Źródła opowieści i tego opisu: rekord Polony Biblioteki Narodowej; Encyclopaedia Britannica, „Guillaume Delisle”; słownik geografów PSL; R. H. de Oliveira i J. P. Cintra, „A reforma cartográfica de Delisle” (VIII Simpósio Luso-Brasileiro de Cartografia Histórica, 2019); biblioteka Obserwatorium Paryskiego, „A life between two meridians”; rekordy David Rumsey Map Collection, Uniwersytetu Tasmańskiego, State Library of New South Wales i Uniwersytetu w Lejdzie; Barry Lawrence Ruderman Antique Maps.
Ten egzemplarz
Skan pokazuje cały arkusz z szerokimi marginesami. Kontury wybrzeży i granic są kolorowane ręcznie na zielono, żółto, pomarańczowo i brązowo; wiele wysp ma pomarańczowy lawunek; morza i liternictwo nie są kolorowane. Wzdłuż lewego marginesu biegnie linia kreślona linijką. Na dolnym lewym marginesie ołówkiem wpisano numer biblioteczny, b1000000512056. Dolna krawędź papieru ma wąski, nieco nierówny pasek. Na wschód od południowej Terre de Diemen na otwartym morzu widać krótką ciemną kreskę, a papier pokrywają rozproszone drobne brązowe plamki.
Państwa plik
| Oryginał | Guillaume Delisle, Paryż, chez l’Auteur, przywilej z 15 września 1724; miedzioryt; mapa 51 × 50 cm, arkusz 51 × 67 cm; Biblioteka Narodowa, ZZK 28 842 |
| Skan | cały arkusz 16110 × 12325 px; mapa w ramce kadrowania 11410 × 11610 px |
| Wydruk przy 300 dpi | mapa do 98 cm, cały arkusz z marginesami do 136 cm |
| Do pobrania | sześć archiwów ZIP: cały arkusz, kadr, 3:2, 4:3, 5:4 i ISO A |
| W każdym archiwum | jeden plik JPEG 300 dpi, paszport restauracji w PDF, plik READ ME |
Jak drukować
- Proszę drukować przy 300 dpi w podanym rozmiarze i nie pozwolić drukarni powiększać pliku.
- Proszę wybrać archiwum o proporcjach ramy, aby nic nie zostało przycięte ani rozciągnięte.
- Proszę zamówić matowy papier fine-art, sRGB, bez automatycznej korekty.
- Gdzie wydrukować: drukarnie w pobliżu i sprawdzone ceny laboratoriów internetowych.
Źródło i prawa
Biblioteka Narodowa, sygnatura ZZK 28 842, udostępniona w Polonie. Biblioteka oznacza arkusz jako domenę publiczną i pozwala go powielać, zmieniać i rozpowszechniać, także komercyjnie. Rekord podaje technikę — miedzioryt — i nic nie mówi o kolorowaniu. Pliku TIFF w pakiecie nie ma. Opis w katalogu: Polona →
Pytania
Co dokładnie otrzymam po zapłacie?
Sześć archiwów ZIP, w każdym jeden plik JPEG 300 dpi, paszport restauracji w PDF i plik READ ME. Pliku TIFF w pakiecie nie ma.
Jak duży wydruk mogę zamówić?
Mapę do 98 cm na dłuższym boku przy 300 dpi, cały arkusz z marginesami do 136 cm — z własnej rozdzielczości skanu, bez powiększania. Różnicę daje szeroki pusty papier wokół okrągłej mapy.
Dlaczego tytuł mówi 1720, a rok to 1724?
Mapę narysowano w 1720 roku, jak mówi tytuł; ten arkusz ukazał się na mocy przywileju z 15 września 1724 roku. W ofercie podajemy rok zeskanowanego arkusza.
Czy jest zachodnia połowa?
Tak. Hemisphere Occidental Delisle’a, odpowiednik z tej samej biblioteki, też jest w sklepie, więc oba arkusze mogą wisieć obok siebie.
Specyfikacja
- Francuski
Załączniki
Opinie
Nie znaleziono opinii
