Stara mapa nieba 1515 — Dürer, Imagines coeli Meridionales

Stara mapa nieba południowego, 1515

W 1515 roku trzej mężczyźni pracujący w Norymberdze przenieśli niebo do druku w sposób, w jaki nikt wcześniej tego nie zrobił. Ten drzeworyt i jego północny odpowiednik, Imagines coeli Septentrionales, to mapy nieba, które Metropolitan Museum nazywa „pierwszymi, jakie kiedykolwiek opublikowano” – pierwsze drukowane mapy gwiazd w Europie. Met przechowuje oba arkusze. Drukowane książki zawierały już wyobrażenia gwiazdozbiorów, lecz ich gwiazdy rozmieszczano przypadkowo. Tutaj każda gwiazda jest naniesiona według katalogu Ptolemeusza, a mała liczba obok to jej numer w tym katalogu.

Trzech twórców, wymienionych na arkuszu

Lewy dolny róg podaje po łacinie, kto co zrobił: Ioann. Stabius ordinavit, Conradus Heinfogel stellas posuit, Albertus Durer imaginibus circumscripsit – Johannes Stabius opracował układ, Conrad Heinfogel rozmieścił gwiazdy, Albrecht Dürer narysował wokół nich figury. Poniżej widnieją ich trzy herby. Wzorem była para map gwiazd namalowanych na pergaminie w Norymberdze w 1503 roku według pomysłu Heinfogla; obie zachowały się w Germanisches Nationalmuseum.

Dlaczego dalekie niebo południowe jest puste

Koło obejmuje piętnaście klasycznych gwiazdozbiorów położonych na południe od rocznej drogi Słońca: Cetusa, morskiego potwora, Oriona, rzekę Erydan, Zająca, Wielkiego i Małego Psa, okręt Argo, Hydrę z Pucharem i Krukiem na grzbiecie, Centaura, Wilka, Ołtarz, Koronę Południową i Rybę Południową. Brakuje nieba wokół bieguna południowego: nie ma Obłoków Magellana ani Achernara u ujścia Rzeki. Ptolemeusz pracował w Aleksandrii, gdzie te gwiazdy nigdy nie wschodzą. Nawet Krzyż Południa nie występuje tu jako krzyż: Ptolemeusz zaliczał jego gwiazdy do tylnych nóg Centaura. Nowe gwiazdozbiory południowe naniesiono na mapy głównie podczas holenderskiej wyprawy z lat 1595–97, a po raz pierwszy pojawiły się one na holenderskim globusie nieba z lat 1597/98. Mapa kończy się tam, gdzie kończyła się wiedza roku 1515.

Figury narysowano tak, jakby oglądano je spoza nieba – tak, jak przedstawia się je na globusie nieba, a nie tak, jak widzą je Państwo, patrząc nocą w górę. Również Johann Bayer w swoim atlasie z 1603 roku narysował wiele figur od tyłu – być może za przykładem Dürera.

Na co zwrócić uwagę na arkuszu

• W lewym górnym rogu herb kardynała Matthäusa Langa pod kapeluszem kardynalskim z chwostami; w prawym górnym rogu, w wieńcu, dedykacja dla niego, w której nazwano go koadiutorem Kościoła salzburskiego.
• W prawym dolnym rogu, w pierścieniu chmur, przywilej drukarski cesarza Maksymiliana I z datą 1515. Zakazuje on komukolwiek przedrukowywania dzieł Stabiusa przez dziesięć lat pod karą utraty egzemplarzy i zapłaty dziesięciu grzywien czystego złota – wczesna forma prawa autorskiego, wydrukowana na samej mapie.
• Centaur, niosący tarczę, wbija włócznię w Wilka, którego arkusz nazywa Fera, czyli dzikie zwierzę.
• Ryba Południowa opisana jest jako Piscis Notius, a z okrętu Argo narysowano tylko rufę, wyłaniającą się z chmury.
• Obok każdej gwiazdy maleńka liczba: jej numer w katalogu Ptolemeusza, który wymienia łącznie 1022 gwiazdy.

Gemma Frisius skopiował oba arkusze niemal dokładnie na potrzeby globusa nieba w 1537 roku, a wiele późniejszych map nieba i globusów naśladowało ich styl.

Państwa plik

Jak drukować

• Arkusz jest prawie kwadratowy, lekko pionowy. Proszę wybrać archiwum pasujące do ramy i zamówić matowy papier fine art, sRGB, bez automatycznej korekcji.
• Gdzie wydrukować: drukarnie w pobliżu i sprawdzone ceny laboratoriów internetowych.

Źródło i prawa

Plik powstał z własnego zdjęcia Met obiektu 51.537.2 (Harris Brisbane Dick Fund, 1951), który muzeum oznacza jako domenę publiczną. Rekord nie podaje miejsca wydania ani kolorowania. W pakiecie nie ma pliku TIFF. Opis w katalogu: The Metropolitan Museum of Art →