Oude wereldkaart 1740 — Seutter, Diversi Globi Terr-Aquei

Californië is een eiland, en daar gaat het om

Toen deze plaat rond 1740 in Augsburg werd gegraveerd, was de jezuïet Eusebio Kino al bijna dertig jaar dood. Hij had zijn laatste jaren besteed aan het te voet bewijzen dat Californië aan het vasteland vastzit. Het eiland werd toch gewoon doorgegraveerd. Hier ligt het, groen ingekleurd en losgesneden door een strakke blauwe zeestraat: CALIFORNIA over de lengte, in het westen MARE CALIFORNIÆ, en op de noordpunt Nova Albion — de kust die Francis Drake in 1579 voor Engeland opeiste — met P. Drack ernaast.

Het blad is meer dan een wereldkaart. Rond de twee grote halfronden zette Seutter acht kleinere globes in schuine en polaire orthografische projectie, plus vier diagrammen van de hemelsferen: dezelfde aarde vanuit negen standpunten, precies wat de Latijnse titel belooft. Het werd verkocht als wandstuk en gebruikt als leerplaat, en het leest nog altijd als allebei.

Wat er op het blad te vinden is

Elke regel hieronder is op 100 % van de gerestaureerde master gelezen, en elke regel is zichtbaar in het bestand dat u krijgt.

• Terra Australis Incognita. Een continent dat niet bestaat vult de onderkant van het oostelijke halfrond; het westelijke antwoordt met REGIONES AUSTRALES NONDUM COGNITÆ. NOVA HOLLANDIA is getekend, maar de oostkust houdt zomaar op — Cook is nog dertig jaar weg.
• Een eiland dat toegeeft dat het er misschien niet is. Ten noorden van de Azoren: FRIESLAND I. vel fabulosa vel submersa — «het eiland Frisland, ofwel verzonnen, ofwel verzonken». Een achttiende-eeuwse graveur drukt een spookeiland en zet zijn eigen twijfel ernaast.
• Terra Essonis, het mythische land ten noorden van Japan, staat er ook.
• Reizen die in de oceaan geschreven staan. Navigatio Gaetani 1542 · Iter peritissimi cujusdam Nautae Angli («de route van een zeer bekwaam Engels zeeman») · Regio habitata detecta per Mendana 1600 et Dampieri A. 1686 · Terra detecta per David A. 1684. De kaart dateert zichzelf — aan de hand van de laatste reis die zij vermeldt.
• Een waarneming van een zeeman, niet van een cartograaf. In de Atlantische Oceaan: Herbes flotantes sur la Mer. Hic fluitant herbæ non tam copiosæ quam littore orientali — drijvend wier, hier minder dicht dan aan de oostkust. De Sargassozee, genoteerd als werkaantekening.
• De Salomonseilanden in de verkeerde oceaan. INSULÆ SALOMONIS liggen midden in de Stille Oceaan: na Mendaña waren ze twee eeuwen zoek, en zo zag zoekraken eruit.
• Noord-Amerika vóór de Verenigde Staten. LOUISIANA, NOVA MEXICO, APACHIA, QUIVIRA, TEGUAIO, CANADA hod., VIRGINIA, FLORIDA, Carolina. De Grote Meren zijn getekend en benoemd: Superieur, Huron, Frontenac; aan de kust Quebec, Montreal, Boston, Philadelphia, N. York.
• De Grand Banks als werkplek, niet als geografisch verschijnsel: Le Gr. Bank ou des Morues ou le Taquet, de kabeljauwbank.
• Windkoppen in de rand. Gegraveerde putti die uit de hoeken blazen, op een dichte kruisarcering. Die arcering is bij een restauratie het moeilijkst in leven te houden, en daar is dit bestand het hardst op getoetst.

Matthäus Seutter, Augsburg

Seutter (1678–1757) werd eerst opgeleid tot bierbrouwer, ging naar Neurenberg om bij Johann Baptist Homann te leren graveren, en keerde naar Augsburg terug om hem te beconcurreren. Dat lukte zo goed dat keizer Karel VI hem in 1731 tot keizerlijk geograaf benoemde, en die titel staat op dit blad gedrukt: Augustae Vindelicorum, cura et studio Matth. Seutteri, S. C. Maj. Geogr. — «te Augsburg, door de zorg en de vlijt van Matthäus Seutter, geograaf van Zijne Keizerlijke Majesteit».

Kopergravure op geschept papier, in het atelier met de hand ingekleurd op het moment van drukken — niet door ons. Alles in het Latijn, met Franse en Nederlandse plaatsnamen die zijn overgebleven uit de Hollandse platen waar de Augsburgse huizen naar werkten.

Wat er gerestaureerd is — en wat niet

• De randen zijn afgesneden, niet opgevuld. Boven, onder en rechts liep in de oorspronkelijke scan een donkere band van 2 à 3 mm: dat was het glas van de scanner, niet het papier. Eronder kwam de eigen smalle marge van het blad tevoorschijn.
• De geometrie is onaangeroerd. Geen rotatie, niets van de inhoud weggesneden, oorspronkelijke verhoudingen behouden.
• Het papiervlak is in twee gangen gelijkgetrokken; de ongelijkheid daalde van 5,9 naar 3,3. Toon en warmte zijn op de standaard van de collectie gebracht.
• De lijndichtheid is hersteld met een monotone curve op de losse lijnen, en binnen de dichte arcering bewust tot 80 % afgezwakt, zodat de windkoppen hun tussenruimtes houden.
• Het stempel van de Library of Congress — Map Division / SEP 22 1919 — stond op de rechtermarge buiten het gegraveerde kader, op blanco papier. Het is vervangen door papierstructuur uit drie schone stroken van ditzelfde blad. Buiten die rechthoek is er niets veranderd: het gemeten maximale verschil is 0,00.
• De korrel is behouden op 0,91 van het origineel. Dat is het papier; eraf halen zou het blad laten lijken alsof het gisteren gedrukt is.
• Een vouwspoor loopt langs de linkermarge, buiten het kader. In de volledige versie blijft het staan als eerlijke patina; in de bijgesneden versie valt het erbuiten.

Uw bestand

Wat u downloadt: zes afzonderlijke ZIP-archieven, één per lijstformaat — het volledige blad, een tot het gegraveerde kader bijgesneden versie en vier beeldverhoudingen die zijn gemaakt door de marge te verbreden, nooit door het beeld op te rekken: 3:2 (voor lijsten van 24×36 in / 60×90 cm), 4:3 (18×24 in / 30×40 cm), 5:4 (16×20 in / 40×50 cm) en ISO A (A2–A0). U neemt de versie die in uw lijst past en laat de rest staan; elk archief is 54–64 MB. In elk archief zitten precies drie bestanden: de afbeelding, het restauratiepaspoort van één pagina als PDF, en een README met de maat in pixels, het afdrukformaat bij 300, 240 en 200 dpi en een notitie over hoe de marge is verbreed. Een TIFF-master zit er niet bij — geen drukkerij vraagt erom, en een tweede archiefbestand verdubbelt het gewicht zonder dat het op papier iets verandert.

Printen

Lever het bestand ongewijzigd aan — sRGB, geen conversie. Mat of licht gestructureerd kunstpapier van 200 g/m² of zwaarder past beter bij een kopergravure dan glans, en houdt de oude handkleuring weg bij een moderne uitstraling. Op 60 cm is dit werk voor een printservice en niet voor de printer thuis; in het archief zit een formatenoverzicht dat u meteen mee kunt sturen.

Scherm en papier vallen nooit helemaal samen: een monitor geeft licht, papier kaatst het terug. De warme papiertoon hier is het papier van 1740, en op papier oogt hij iets dieper dan op het scherm.

Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.

Bron en rechten

Library of Congress, Geography and Map Division. Signatuur G3200 1740 .S8 (Copy 1), LCCN 2021589934. Het origineel is publiek domein en vrij voor elk gebruik; de bibliotheek vraagt om vermelding van de Geography and Map Division, en de paspoort-pdf in het archief bevat die vermelding al kant-en-klaar. Catalogusrecord: Library of Congress →

U kunt ons bestand regel voor regel naast de scan van de bibliotheek leggen. Daarvoor staat de signatuur er.

Vragen