Oude wereldkaart 1794 — Dunn, A New Map of the World

Het zuidelijke continent ontbreekt, en dat is juist het nieuws

Twee eeuwen lang droeg elke wereldkaart een continent langs haar onderrand. Kaartenmakers tekenden Terra Australis met een vaste kustlijn omdat de symmetrie het eiste: al dat land in het noorden moest ergens tegenwicht krijgen. Toen voer James Cook in 1773 en 1774 met de Resolution voorbij de zuidpoolcirkel, zeilde oostwaarts langs het ijs en vond niets dan ijs. Zo ziet een wereldkaart eruit zodra dat nieuws is aangekomen: aan de voet van beide halfronden staan nu alleen nog Antarctic Circle, Southern Icy Ocean en een regel Ice, called C. Circumcision or Ice Islands. Leegte, eerlijk getekend, waar een eeuw lang een zelfverzekerde kustlijn liep.

Het impressum onder de omlijsting luidt Published by Laurie & Whittle, No. 53 Fleet Street, London, as the Act directs, 12th May 1794. Samuel Dunn was in januari van datzelfde jaar in Londen gestorven. Het blad kwam vier maanden na zijn auteur in de verkoop.

Wat er op het blad te vinden is

Dit alles staat op het blad en is op ware grootte leesbaar. Enkele ervan worden op deze pagina getoond als uitsneden op 1:1, zodat u de lijn kunt beoordelen voordat u koopt.

• Alle drie de reizen van Cook op één blad. De routes lopen over beide halfronden: Cook's Track 1769, dan 1773, 1774, 1775, dan 1778. De laatste hoort bij de reis waarvan hij niet terugkwam — Cook werd in februari 1779 op Hawaï gedood, vijftien jaar voordat deze afdruk werd getrokken.
• Ook de generatie vóór hem staat erop — Byron 1765, Wallis 1767, Carteret 1767, de route van Anson. Samen zijn ze de Stille Oceaan die wordt dichtgevaren, decennium na decennium.
• Australië is nog NEW HOLLAND, en de oostkust is al NEW SOUTH WALES discovered by Cook 1770. Om dat contrast gaat het: het oosten is baai voor baai getekend, terwijl het westen en het zuiden als fragmenten overleven — Nuyts Land, Arnheims Land, Carpentaria. Niemand had er nog omheen gevaren.
• De lengte wordt vanaf Ferro geteld, het westelijkste Canarische eiland — een Londense kaart, gedrukt in Fleet Street, die nog altijd een Spaans eiland als nulpunt neemt. Greenwich werd pas in 1884 de nulmeridiaan van de wereld.
• Nieuw-Zeeland zoals Cook het achterliet: twee eilanden en de straat ertussen, Cook's Straits, C. Maria Van Diemen, 3 Kings — de opmeting van de eerste reis.
• Het noorden van Amerika blijft open. Voorbij Mt St Elias en C. Edgecumbe lost de kustlijn op in arcering en houdt op, onder Frozen Sea or Northern Icy Ocean. De Noordwestelijke Doorvaart was nog een open vraag, en de graveur deed niet alsof dat anders lag.
• Het is een boekpagina, en het zegt dat ook. De halfronden dragen NEW WORLD en OLD WORLD; boven de omlijsting staat GEOGRAPHY. en eronder OR DESCRIPTION OF THE EARTH., met plaatnummer 1 in de hoeken.
• Contourkleuring uit de tijd zelf, met de hand aangebracht langs de politieke grenzen — Rusland en Hindoestan geel, Europa karmijn, Zuid-Amerika roze, Noord-Amerika groen, Afrika turkoois langs de west- en zuidkust. Een smalle band, geen vlakvulling: de gravure blijft eronder zichtbaar.

Samuel Dunn, wiskundige

Dunn (1723–1794) werd geboren in Crediton in Devon en leerde zichzelf genoeg wiskunde om haar aan anderen te gaan onderwijzen: schrijven, boekhouden, navigatie, «de wiskundige wetenschappen». Hij besloot zijn loopbaan als meester voor de lengte op zee en als de wiskundige examinator die de kandidaten van de Oost-Indische Compagnie toetste — de man die besliste of een officier te vertrouwen was om zijn eigen positie te vinden. Tussen 1761 en 1771 stuurde hij negen verhandelingen naar de Philosophical Transactions van de Royal Society, zonder ooit tot Fellow ervan gekozen te worden.

Zijn New Atlas of the Mundane System, or of Geography and Cosmography verscheen in 1774 met tweeënzestig koperplaten en werd in 1788 en 1789 opnieuw uitgegeven. Dit is plaat 1 van het geografische deel in de uitgave van 1794, gedrukt door Laurie & Whittle in Fleet Street. Aan de wereldkaart is te zien dat een navigatie-examinator haar maakte: de routes, de ijsgrens en de open kusten wegen hier zwaarder dan versiering.

Wat er gerestaureerd is — en wat niet

• Opnieuw opgebouwd in de papiertoon van de collectie. Het blad werd in augustus gerestaureerd volgens een eerdere toonstandaard; het bestand dat u downloadt is vanuit de scan opnieuw opgebouwd volgens de huidige, met scannerrand en bijgesneden omlijsting opnieuw vastgelegd.
• Eén vlek uit de titel verwijderd. Een blauwe vlek in de titel, tussen de L en de D van WORLD, is teruggebracht naar de toon van het omringende papier — 6149 pixels in totaal. De gegraveerde lijn is niet aangeraakt.
• De marges zijn op stempels gecontroleerd. Alles buiten de gegraveerde omlijsting bleek druk te zijn — de zetregels, de dubbele kaderlijnen, het plaatnummer. Geen stempels, geen eigendomsmerken.
• Geometrie onaangeroerd. Geen rotatie, oorspronkelijke verhoudingen behouden.

Uw bestand

Wat u downloadt: zes afzonderlijke ZIP-archieven, één per lijstvorm — het volledige blad, een versie bijgesneden tot de gegraveerde omlijsting, en vier verhoudingsversies gemaakt door de marge te verbreden, nooit door het beeld op te rekken: 3:2, 4:3, 5:4 en ISO A (A2–A0). Neem degene die in uw lijst past en laat de rest staan. In elk archief zitten precies drie bestanden: de afbeelding, het restauratiepaspoort van één pagina als PDF, en een README met het formaat in pixels en een notitie over hoe de marge is verbreed. Er zit geen TIFF-master bij — geen enkele drukkerij vraagt erom, en een tweede archiefbestand zou het gewicht verdubbelen zonder dat er op papier iets van te zien is.

Beide zitten bewust in het pakket: de versie bijgesneden tot de gegraveerde omlijsting voor een strakke rechthoek kaart, het volledige blad voor de hele atlaspagina met zijn typografie.

Printen

Stuur het bestand zoals het is — sRGB, geen conversie. Mat of licht gestructureerd kunstpapier van 200 g/m² of zwaarder past beter bij een kopergravure dan glans, en houdt de contourkleuring uit de tijd zelf ervan af als moderne inkt over te komen. Op een meter breed is dit onmiskenbaar werk voor een printservice, en het archief bevat een maattabel om er meteen bij te leveren.

Scherm en papier komen nooit precies overeen: een monitor zendt licht uit, papier weerkaatst het. De warme toon die u ziet is het papier van de jaren 1790, en op de print komt hij iets dieper over dan op het scherm.

Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.

Bron en rechten

De scan komt van Wikimedia Commons, File:1794 map of the world by Samuel Dunn.jpg, in het publieke domein. Wij noemen dat en niet een bibliotheek met een signatuur, omdat er voor dit blad geen te noemen is: de bron is een foto van een echt exemplaar, en welke instelling dat exemplaar bezit, is niet vastgelegd. Het paspoort-PDF zegt precies hetzelfde. Catalogusrecord: Wikimedia Commons →

Waarvoor wij instaan, is het bestand: elke meting hierboven is daarop verricht, en de voor-en-na-vergelijking op deze pagina laat elke verandering zien die wij hebben aangebracht.

Vragen