Oude wereldkaart 1570 — Donato Bertelli, Universale Descrittione

Alle opschriften op het blad

De opschriften worden letter voor letter weergegeven zoals ze op deze scan staan, met de hoofdletters, afkortingen en interpunctie van het blad; u en v zijn behouden zoals gegraveerd. De kaart draagt enkele duizenden plaatsnamen, dus buiten de rand is alles opgenomen, en binnen het ovaal een keuze uit de oceaannamen, werelddeellabels en grotere regionamen. Italiaans en Spaans zijn vertaald tussen [rechte haken] waar de betekenis niet vanzelf spreekt.

• Bovenrand, de titel in hoofdletters over beide helften van het blad: VNIVERSALE DESCRITTIONE DI TVTTA LA TERRA CONOSCIVTA FIN QVI [universele beschrijving van de hele tot nu toe bekende aarde].
• Bovenhoeken: twee windhoofden tussen wolken, zonder namen. Bovenaan het ovaal, waar de meridianen samenkomen: TRAMONTANA [de noordenwind, het noorden].
• Oceanen en zeeën: OCEANO SETTENTRIONALE, OCEANO OCCIDENTALE, OCEANO MERIDIONALE, OCEANO ORIENTALE, MARE DEL SVR [de Zuidzee, de Stille Oceaan], MARE DE INDIA, MARE MACCHIAN, MAR DE LA CHINA.
• Cirkels en lijnen: CIRCVLO ARTICO, TROPICO DE CARRICORNO [sic, voor Capricorno], CIRCOLO ANTARTICO; de evenaar is een gegradueerde band met een nummering in vijftallen lengtegraden, en Clima-nummers met breedtegraden lopen langs beide gebogen randen van het ovaal.
• Noord-Amerika en Azië, één landmassa: TERRA DE LABORADOR, CANADA PRO:, BACALEAOS, NVEVA FRANZA, LARCADIA, LA FLORIDA, LE SETTE CITTA [de Zeven Steden], Quiuiera, TROPERA PRO., Tonton teanch en, aan de overkant van de GOLFO DI TONZA, Tebet, Cayram en Amagog; daarboven TERRA INCOGITA.
• Zuid-Amerika: QVITO, PERV, BRASIL PRO:, ATACAMA, PLATA, CHILI, CHILACA, STRETO DE MAGALANES, TERRA DEL FVEGO.
• Azië en de eilanden: CATAYO, DESERTO DE COTA, Ceylan, TAPROBANA VEL SAMOTRA [Taprobana, of Sumatra], IAVA MAIOR, IAVA MINOR, PROVINCIA DE MOLVCO, TIMOR, Ambon.
• Het zuidelijke continent: TERRA INCOGNITA langs de onderrand, de letters verspreid tussen de heuvels; links MERIDIONA LE DISCO: PERTO DA NOVO [zuidelijk, nieuw ontdekt]; TERRA DE VISTA ten zuiden van Afrika; TERRA DE LVCACH ten zuiden van Java. Daarop getekende dieren: een kameel, een leeuw, een tweede langhalzig dier, een neushoorn, een geit, een gevleugelde griffioen, een eenhoorn en een olifant, met een kleine menselijke figuur bij de CIRCOLO ANTARTICO.
• Linksonder, in een omlijst vak: EVROPA Si diuide in XII prouincie (over meerdere regels gebroken) [Europa is verdeeld in twaalf provincies], genummerd van 1 tot 12 van Inghiltera con Irlanda tot Macedonia detta Grecia, co molte Isole; AFRICA Si diuide in 7. prou.; ASIA Si diuide in.15. Pro:; MONDO NOVO, SI diuide in due parti, Peru e noua Spagna, met PERV Si diuide in.7. Prouincie en NOVA SPAGNA Si diuide in 13 Prouincie, eindigend met Quiuira uerso Ponente [Quivira, naar het westen].
• Rechtsonder, in een omlijst vak: TAVOLA DELLA LVNGHEZZA DEL giorno, et per coseguente della notte, in ciascuna Regione riguardando solamente il Clima oue e posto il luogo [tabel van de lengte van de dag, en dus van de nacht, in elke streek, uitsluitend naar het klimaat waarin de plaats ligt], vervolgens zeventien regels, van Clima. 1. ha il giorno continuo hore 12. minuti 17. [klimaat 1 heeft een dag van 12 uur 17 minuten] tot het zeventiende klimaat, een dag van vijf maanden en tien dagen (di me. 5. e g.ni 10 cont.).
• Onder de tabel het impressum: In Venetia alla libraria del Segno del S. Marco. in Merzaria. D.B. [in Venetië, in de boekwinkel onder het teken van Sint-Marcus, in de Merceria; D.B.], en daaronder het jaar M . D . LXX, gevolgd door een vervaagd teken.

Afwijkingen op het blad zelf. Het noordelijke onbekende land is gegraveerd als TERRA INCOGITA, zonder tweede N, terwijl het zuidelijke TERRA INCOGNITA luidt. De Specerij-eilanden komen tweemaal voor, omdat ze op de 180e meridiaan liggen waar beide randen van het ovaal eindigen: Ambon staat aan de rechterrand naast Timor en nogmaals aan de linkerrand naast Bacca, onder Gilolo. Sumatra heet TAPROBANA VEL SAMOTRA, terwijl Sri Lanka een eigen label heeft, Ceylan. Het laatste cijfer van de datum is op deze scan niet leesbaar; het jaar 1570 komt uit de bibliotheekbeschrijving.

Edities en andere bekende exemplaren

• National Library of Scotland, Edinburgh, signatuur EMW.s.16, kaartafbeelding 74440030 (dit exemplaar): Bertelli, Donato, actief 1558–1584; “Venetia, 1570”; “1 kaart : handgekleurde omtrekken ; 41 x 54 cm, op blad, ca. 52 x 61 cm.” De beschrijving bevat geen aantekeningen of verwijzingen.
• David Rumsey Map Collection, lijstnr. 10009.000: een wereldkaart van Donato Bertelli met dezelfde titel, gedateerd 1568, 53 × 81 cm, gecatalogiseerd als Shirley 118; de aantekening leest de initialen D.B. als die van Donato Bertelli en noemt de plaat een nauwgezette kopie van Forlani’s wereldkaart.
• Verwante kaart, niet deze plaat: National Maritime Museum, Greenwich, PBC3995(4), ondertekend met “Paulo Forlani Veronese fecit” en “Ferando Bertelli Exe.”, gedateerd 1565, gedrukt oppervlak 760 × 430 mm, onderdeel 4 van een Italiaanse samengestelde atlas; door het museum beschreven als een groter formaat van Gastaldi’s kaart uit 1546.

Geen van deze beschrijvingen noemt staten van de plaat. De beschrijving uit Edinburgh dateert haar exemplaar 1570, terwijl het Rumsey-exemplaar van de kaart van Donato Bertelli 1568 als datum draagt; of het twee staten van één plaat zijn, wordt in geen enkele voor deze pagina geraadpleegde beschrijving vermeld.

Catalogusvermeldingen en bronnen

National Library of Scotland EMW.s.16, afbeelding 74440030; David Rumsey Map Collection 10009.000; Shirley 118 (zoals aangehaald in de Rumsey-beschrijving); National Maritime Museum PBC3995(4). Bronnen voor het verhaal en dit dossier: de kaartbeschrijving van de National Library of Scotland; David Woodward, “Italian Composite Atlases of the Sixteenth Century” en het hoofdstuk over de Italiaanse kaartenhandel in The History of Cartography, deel 3; de collectiegegevens van het National Maritime Museum, de David Rumsey Map Collection, de University of the Arts London collections en museum-digital over Donato en Ferando Bertelli.

Dit exemplaar

De scan toont het blad ongekleurd, in de tint van het papier, hoewel de bibliotheekbeschrijving van handgekleurde omtrekken spreekt. De kaart is gedrukt van twee platen die in het midden aan elkaar zijn gevoegd: een verticale naad loopt door de titel tussen TVTT en A en verder omlaag door TRAMONTANA. De plaatrand is aan alle kanten zichtbaar, met een smalle papierrand erbuiten. Enkele lichtbruine vlekjes liggen bij de westkust van Zuid-Amerika; verder is de afdruk schoon en is de fijne arcering van de windhoofden en zeewezens scherp.