Stara mapa świata 1816 — Stieler, Planiglob der Antipoden

Antypody tak, jak rysował je atlas XIX wieku

Planiglob der Antipoden oder der grössten Entfernungen auf der Erde, nach eigner Idee — planiglob antypodów, czyli największych odległości na Ziemi, „według mojego własnego pomysłu”, sygnowany A. Stieler, 1816. Dwa punkty po przeciwnych stronach globu są od siebie tak daleko, jak tylko mogą być oddalone dwa miejsca na Ziemi. Stieler znalazł sposób, by pokazać każdą taką parę na jednym arkuszu.

Jak czytać mapę

Notka pod mapą zaczyna się słowami: „Nowość przedmiotu wymaga następującego wyjaśnienia”. Obie półkule nałożono na jedną tarczę. Głównym obrazem jest półkula amerykańska; pod nią, wydrukowana blado i w lustrzanym odbiciu, leży nasza, tak że każde dwa punkty najbardziej od siebie oddalone na Ziemi wypadają w tym samym miejscu. Wschód i zachód odczytuje się jak na głównym obrazie; północ i południe są zamienione.

Na pierwszy rzut oka arkusz pokazuje, jak rzadko ląd leży naprzeciw lądu: większość lądów wypada nad oceanem. Tam, gdzie jest inaczej, pary zaskakują. Ameryka Południowa leży na Chinach — Buenos Ayres obok Nanking, Santiago obok Peking. Nowa Zelandia przykrywa Hiszpanię i Portugalię, a Madryt i Lizbona mieszczą się w jej zarysie. A tuż obok Londynu widnieje „Antip.”: Wyspy Antypodów, odkryte w 1800 roku i tak nazwane, ponieważ leżą w pobliżu antypodów Londynu.

Kto ją stworzył

Adolf Stieler (1775–1836) był prawnikiem na dworze w Gocie, a nie zawodowym kartografem; astronom Franz Xaver von Zach dostrzegł jego talent i w 1798 roku pozyskał go do swojego czasopisma geograficznego. Pod koniec 1814 roku Stieler zaproponował wydawcy z Gothy, Justusowi Perthesowi, atlas podręczny w poręcznym formacie; pierwsza część ukazała się w 1817 roku. Ten arkusz, datowany na 1816 rok i opatrzony numerem 8, wyrytował Ludwig Michaelis, którego sygnatura miała w kolejnych dziesięcioleciach widnieć na niemal wszystkich miedziorytowych mapach Perthesa. Stielers Hand-Atlas stał się jednym z atlasów o największym powodzeniu w historii i do 1945 roku pozostawał sztandarowym wydawnictwem firmy Perthes; arkusz antypodów pozostał w nim, w poprawionych wersjach, aż do lat 60. XIX wieku.

Na co warto zwrócić uwagę na arkuszu

• Cztery małe tarcze: półkula północna i południowa widziane od strony biegunów oraz te połowy globu, które obejmują die grösste Masse Landes i die grösste Masse Wassers — najwięcej lądu i najwięcej wody.
• Blada, lustrzana Europa i Azja pod Pacyfikiem, odróżniające się od głównego obrazu jaśniejszymi napisami i kolorem, zgodnie z zapowiedzią notki.
• Linijka rytownika pod tarczą, Gest. v. L. Michaelis in Gotha, oraz Stielers Hand-Atlas No. 8 w prawym górnym rogu.
• Idea jest dawna: już Platon dowodził, że na kuli „góra” i „dół” są jedynie względne, a św. Augustyn uważał za absurd, by ktokolwiek mógł przeprawić się przez ocean, aby zamieszkać po drugiej stronie.

Ołówkowe sygnatury nad mapą naniosła biblioteka; na pełnym arkuszu pozostawiono je bez zmian.

Państwa plik

Jak drukować

• Proszę drukować w 300 dpi w podanym formacie i nie pozwolić drukarni powiększyć pliku.
• Proszę wybrać archiwum o proporcjach ramy: wtedy nic nie zostanie obcięte ani rozciągnięte.
• Gdzie wydrukować: drukarnie w pobliżu i sprawdzone ceny laboratoriów internetowych.

Źródło i prawa

Oryginał przechowuje ETH-Bibliothek w Zurychu pod sygnaturą Rar KS 326; digitalizacja pochodzi z e-rara.ch, szwajcarskiej platformy dawnych druków. Skan należy do domeny publicznej (Public Domain Mark). Ołówkowe sygnatury zapisane na papierze nad mapą pozostają na całym arkuszu i leżą poza wersją przyciętą. Opis w katalogu: e-rara →