Oude wereldkaart ca. 1690 — Visscher, Orbis Terrarum Nova Tabula

Alle inscripties op het blad

De onderstaande namen zijn letter voor letter weergegeven zoals ze op deze scan staan, met de hoofdletters en leestekens van het blad; de lange s is als s geschreven. Buiten de cirkels is alles wat leesbaar is opgenomen; binnen de cirkels alleen de cirkellijnen, de grote namen en de namen die in het verhaal ter sprake komen. Latijn is vertaald tussen [rechte haken]. Waar een woord vaag of aan het zicht onttrokken is, wordt dat vermeld.

• Banier boven in de kaart: ORBIS TERRARUM NOVA ET ACCURATISSIMA TABULA. Auctore NICOLAO VISSCHER. [Een nieuwe en uiterst nauwkeurige kaart van de wereld. Auteur: Nicolaes Visscher]
• Linksonder, in de golven onder Poseidon: N.P. Berchem invent. [N. P. Berchem heeft het ontworpen]
• Rechtsonder, naast het hoofd van de gezeten bebaarde man: twee vage regels kleine letters; op deze scan zijn alleen de eindes Visscher en sculp… te onderscheiden (Stanfords record leest de graveursvermelding als J. de Visscher).
• Rond de noordelijke poolcirkel: POLUS ARCTICUS. [de Arctische pool]; in het midden SEPTENTRIO [het noorden]; langs de binnencirkel Circulus sub Circulo Arctico; onder de namen Streat Anian en ANIAN., Mare Tartaricum. [de Tartaarse Zee], GROENLANDT., Nova Britannia., New North Wales., New South Wales., Buttons Bay, Port Nelson, Spitsberge, OCEANVS DEVCALEDONIVS. [de Deucaledonische Oceaan] en Hibernia [Ierland].
• Rond de zuidelijke poolcirkel: POLUS ANTARCTICUS. [de Antarctische pool]; in het midden een woord dat gedeeltelijk door het poolteken wordt verborgen en waarvan …ERIDIES leesbaar is; langs de binnencirkel Circulus sub Circulo Antarctico.; bovenaan Fretum Magellanicum [Straat van Magellaan], Fretum le Maire [Straat Le Maire], Staten Eylandt en C. Hoorn [Kaap Hoorn].
• Westelijk halfrond, grote namen: AMERICA SEPTENTRIONA-LIS. [Noord-Amerika], over drie regels verdeeld; MAR DEL NORT. [de Noordzee, dat wil zeggen de Atlantische Oceaan]; MAR DEL ZVR. [de Zuidzee, dat wil zeggen de Grote Oceaan], over de oceaan uitgespreid; MEXICANVS SINVS. [Golf van Mexico]; Ilhas de Ladrones [Eilanden der Dieven, de Marianen]; op Californië California en Nova Albion; ten noorden daarvan ANIAN; bij de rechterrand, voor de Azoren, Alias Flandricæ [anders gezegd de Vlaamse eilanden].
• Oostelijk halfrond, grote namen: HOLLANDIA NOVA. [Nieuw-Holland]; Antonij van Diemens Landt; Xamo Desertum [de woestijn Xamo], tweemaal langs de strook geschreven; Corea; Mare de Sala (de Kaspische Zee); ÆTHIOPICUS. in de Zuid-Atlantische Oceaan; MAR DI INDIA. [de Indische Zee]; Ins. olim Fortunatæ [eilanden die vroeger de Gelukzalige heetten, de Canarische Eilanden].
• Nieuw-Zeeland, aan de linkerrand van het westelijk halfrond: ZELANDIA en NOVA langs de kust, met C. Maria van Diemen, ’t Eylandt dri Coningen en, gedeeltelijk bedekt door de donkere arcering van de kust, …bel Tasmans Rede [Abel Tasmans ankerplaats], …oordenaers Bay [Moordenaarsbaai] en Clippige hoe… [rotsachtige hoek].
• Lijnen van beide halfronden: Circulus Æquinoctialis [de evenaar], Tropicus Cancri, Tropicus Capricorni, en langs de onderste bogen AVSTRALIA INCOGNITA [het onbekende zuidland], eenmaal op elk halfrond.

Sommige dingen op het blad komen niet overeen met elkaar of met de catalogi. De banier noemt de maker alleen als Nicolao Visscher, zonder te zeggen welke van de twee mannen met die naam wordt bedoeld, en daarom verschillen de bibliotheken van mening. De poolcirkels dragen de opschriften Circulus sub Circulo Arctico en Circulus sub Circulo Antarctico. in plaats van de gewone naam van de cirkel. Nieuw-Zeeland ligt aan de uiterste linkerrand van het westelijk halfrond, terwijl Tasmanië, dat op dezelfde reis werd bereikt, aan de uiterste rechterrand van het oostelijke ligt, zodat de twee kusten aan tegenovergestelde uiteinden van het blad staan.

Edities en andere bekende exemplaren

• Library of Congress, Geography and Map Division, G3200 1690 .V5 (LCCN 2006627252): “[Amsterdam] : Nicolao Visscher, [1690?]”; handgekleurd; twee halfronden van elk 28 cm in doorsnede op een blad van 50 × 62 cm; “Komt voor in de Atlas minor van de auteur. Amsterdam, 1690?”; maker geregistreerd als Nicolaes Visscher, 1649–1702. Dit is het exemplaar dat hier is afgebeeld.
• Leventhal Map Center, Boston Public Library: een record met hetzelfde signatuurnummer en LCCN, “[Amsterdam?] : Nicolao Visscher, [1690?]”, getoond in de tentoonstelling Journeys of the Imagination (2006). De beschrijving zegt dat de kaart “voor het eerst verscheen in Jan Janssons Novus Atlas van 1658”. Of dit een afzonderlijk exemplaar is of een record van hetzelfde blad, blijkt niet uit het record.
• Princeton University Library, Historic Maps: impressum “[Amsterdam] : [J. Jansson], [1658]”; maker geregistreerd als Nicolaes Visscher, 1618–1679.
• Stanford University Libraries, Glen McLaughlin Collection of California as an Island, McLaughlin 1207: “[Amsterdam]: N. Visscher, [1658]”; handgekleurd; halfronden 28 cm; noemt Berchem als ontwerper en Jan de Visscher als graveur.
• Huntington Library, 093:057 M: gedateerd 1658, met de aantekening dat Kashnor haar rond 1680 dateert; verwijst naar Shirley 406.
• Osher Map Library, Smith Collection, 11511.0014: in de Atlas Minor sive Geographia Compendiosa, Amsterdam, “ex Officina Nicolai Visscher”, gedateerd 1689.
• Yale University Library: gedateerd 1658, uitgever Jan Jansson; maker geregistreerd als Nicolaes Visscher, 1618–1679.
• University of Michigan Library, Clark Library: gedateerd [1658?]; halfronden 28 cm op een blad van 54 × 62 cm.
• Geen van deze records noemt staten van de plaat. De data lopen van 1658 tot [1690?], en de toeschrijving is verdeeld tussen Nicolaes I en Nicolaes II.

Catalogusvermeldingen en bronnen

Library of Congress LCCN 2006627252, signatuur G3200 1690 .V5; record van het Leventhal Map Center in Digital Commonwealth; Princeton HMC01.6899; Stanford McLaughlin 1207; Huntington 093:057 M; Osher 11511.0014; Shirley 406, zoals aangehaald door Stanford en de Huntington.

Bronnen voor het verhaal en deze beschrijving: het catalogusrecord van de Library of Congress; de beschrijving van het Leventhal Map Center (Boston Public Library); de catalogusrecords van Princeton, Stanford, Yale, de Huntington Library, de Osher Map Library en de University of Michigan.

Dit exemplaar

• Handgekleurd: de kustlijnen zijn met kleur omrand (groen voor Europa, roze voor Azië, geel voor Amerika), de cirkels en keerkringen zijn met rood overtrokken, en de vier hoektaferelen en de kariatiden zijn met geel opgehoogd.
• Een verticale vouw loopt over het midden van het blad. Bovenaan is zij opengegaan tot een lacune: in de titelbanier tussen AC en CURATISSIMA, en omlaag in de noordelijke poolcirkel, waar het geweven doek van de ondergrond doorschemert.
• Vage verticale lijnen lopen door de onderste poolcirkel en het midden van het blad.
• Kleine roodachtige vlekjes zijn hier en daar binnen de halfronden te zien, bijvoorbeeld bij de Kreeftskeerkring aan de linkerrand van het westelijke.
• De plaatrand is aan alle vier de zijden zichtbaar, met daarbuiten een marge van blanco papier.