Oude sterrenkaart 1708 — Planisphaerium Copernicanum

Een sterrenkaart van het copernicaanse stelsel, in 1708 uitgegeven in Amsterdam

Planisphaerium Copernicanum sive systema universi totius creati ex hypothesi — een planisfeer van Copernicus, ofwel het stelsel van het hele geschapen heelal volgens zijn hypothese, uitgezet op een plat blad. De zon staat in het midden, de planeten doorlopen hun banen eromheen, de aarde is er een van, en de dierenriem sluit het geheel af als buitenste ring. Het is een betoog getekend als diagram: in 1708 was de heliocentrische orde nog een hypothese naast andere, en dit blad hoort bij een reeks waarin elk concurrerend stelsel zijn eigen blad kreeg.

Galilei op hetzelfde blad

Rond Jupiter tekende de graveur vier kleine lichamen. Dat zijn de manen die Galilei in 1610 als eerste zag, en zij zijn de reden dat dit blad meer is dan versiering: een planeet met eigen manen was de waarneming die een zonnegericht stelsel denkbaar maakte. De plaat toont ze vanzelfsprekend, nog geen eeuw na hun ontdekking.

De plaat, de uitgevers en het jaar

Het Rijksmuseum geeft twee data voor dit blad, en beide kloppen: de plaat werd in 1660 gesneden, en dit exemplaar verscheen in 1708 in een atlas. Als uitgevers staan Pieter Schenk de Oude en Gerard Valck uit Amsterdam vermeld, die de oude koperplaten kochten en de reeks onder eigen naam heruitgaven. Wij dateren de kaart naar het object dat u ontvangt — 1708 — en houden 1660 aan voor de plaat. De graveur wordt niet genoemd; de vermelding noemt de maker anoniem en spreekt van gravure zonder een metaal te noemen.

Uw bestand

Zo drukt u af

• Kies het archief waarvan de verhoudingen bij uw lijst passen, zodat er niets wordt bijgesneden of vervormd.
• Vraag om mat fine-artpapier, gedrukt in sRGB met automatische verbetering uitgeschakeld. Een bijna vierkant blad als dit vraagt om een vierkante lijst, geen liggend formaat.
• Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.

Bron en rechten

Rijksmuseum, Amsterdam, objectnummer RP-P-AO-29-1-6. Het museum publiceert de afbeelding als publiek domein onder de Creative Commons Public Domain Mark 1.0. Er zit geen TIFF-master in het pakket. Catalogusrecord: Rijksmuseum →

Vragen