Oude wereldkaart 1645 — Blaeu, Novvelle et Exacte Description

Een oude wereldkaart uit 1645, met de jaargetijden en twaalf naties eromheen

In 1645 gaf een Parijse prentenhandelaar de hele wereld uit, omlijst door haar volken. Langs de bovenrand staan figuren in de klederdracht van zes Europese naties – Fransen, Spanjaarden, Italianen, Duitsers, Engelsen en Nederlanders. Langs de onderrand staan de bewoners van Groenland, China, Java, Guinea en Peru, en het Magellaanse volk uit het uiterste zuiden van Amerika. Daartussen worden de twee halfronden omringd door de jaargetijden, de elementen en twee kleine sterrenkaarten.

Het impressum noemt de uitgever: Anthoine de Fer, die zichzelf verkoper van kopergravures en Enlumineur es Cartes Geographiques – kaartafzetter – noemt, op de kade van de Île du Palais tegenover de Mégisserie, vlak bij de Pont au Change, onder het uithangbord van de IJzertijd, a l'aage de Fer. Een jaar eerder, in 1644, hadden de Fer en een andere prentenhandelaar, Nicolas Berey, de koperplaten van Christophe Tassin gekocht voor 3500 livres. Zijn vrouw, Geneviève Hourlier, leidde de zaak later tot 1687, toen zij die overdroeg aan hun zoon Nicolas de Fer.

De titel belooft een beschrijving reveve corrigee et avgmentee svivant les dernieres relations des Anglois et Hollandois, “herzien, verbeterd en vermeerderd naar de nieuwste berichten van de Engelsen en de Nederlanders”, door Gvillavme Blaev – Willem Janszoon Blaeu uit Amsterdam. De Library of Congress vermeldt zowel Blaeu als Claes Jansz. Visscher en voegt een aantekening toe die verwijst naar Rodney Shirleys overzicht van gedrukte wereldkaarten: “Volgens Shirley is de kaart gebaseerd op een kaart van Visscher en niet op een van Blaeu.” De Library bezit Visschers Amsterdamse wereldkaart in exemplaren uit 1639 en 1652, met hetzelfde schema van jaargetijden, elementen, aantekeningen, twee sterrenkaarten en twaalf volken, daar met Latijnse onderschriften. Kopiëren was een oude gewoonte: de History of Cartography merkt op dat Parijse uitgevers gedurende een halve eeuw, van 1580 tot 1630, Nederlandse kaarten importeerden, namaakten of plagieerden.

Californië is hier een eiland, Californie Isle long 1700 lieues, met Nouvelle Albion aan de kust in het noorden. Twee cartouches noemen reizen waarop de kaart steunt: één in het Noordpoolgebied zegt dat John Davis 72 graden bereikte in 1586 en door la Glace excessiue werd gedwongen terug te keren; die voor Amerika somt de doorvaarten door Straat Magellaan en Straat Le Maire op tot en met General Brouwer in 1643 – nieuws dat pas twee jaar oud was toen het blad werd gedateerd.

Waar u op het blad op kunt letten

• Het impressum, vastgehouden door twee putti onder een armillairsfeer, op het grote Zuidland onderaan het oostelijk halfrond: A Paris. Chez Anthoine de Fer … a l'aage de Fer. 1645.
• De twaalf volken: Francois als eerste, linksboven, De Magellan als laatste, rechtsonder.
• De noordelijke sterrenkaart bovenaan in het midden, met Franse namen voor de sterrenbeelden en een aantekening dat zij Lexacte obseruation de Ticho Brahe volgt; haar zuidelijke tegenhanger staat onderaan.
• Jaargetijden en elementen: de lente aan de linkerkant, de winter rechtsonder, en de elementen naast de sterrenkaarten – La Terre en Leav flankeren de zuidelijke langs de onderrand.
• Het exemplaar van de Library of Congress is licht ingekleurd en op doek geplakt, met speldengaatjes in alle vier de hoeken.

Eén Nederlandse kaart kon onder vele Parijse uitgeversnamen verschijnen. De History of Cartography volgt Jodocus Hondius' wereldkaart in twee halfronden van 1617 door Parijse versies door Honervogt en Tavernier vanaf 1625, door van Lochom in 1636, door Berey in 1641 en door Jollain in 1655. Het blad van de Fer hoort bij hetzelfde verkeer tussen Amsterdam en Parijs: een Nederlands ontwerp met een Franse titel, Franse onderschriften en een Parijs adres.

Uw bestand

Zo drukt u af

• Kies het archief waarvan de verhoudingen bij uw lijst passen.
• Vraag om mat fine-artpapier, gedrukt in sRGB, automatische verbetering uit.
• Waar afdrukken: drukkers bij u in de buurt en gecontroleerde prijzen van online labs.

Bron en rechten

Library of Congress, Geography and Map Division, signatuur G3200 1645 .B5, LCCN 2017585787. Inhoud vrij voor gebruik, met naamsvermelding van de afdeling. Exemplaar opgezet op linnen, speldengaatjes in alle vier de hoeken. Een stempel van november 1907, gelegd op de gravure ten zuiden van Kaap de Goede Hoop, is verwijderd. Geen TIFF-master in het pakket. Catalogusrecord: Library of Congress →